Mina Lucia, paisaje minero. 100 años de olvido y recuperación (Araba)

 

Mina de asfaltos naturales en Atauri (Arraya-Maestu), en el Parque Natural de Izki, Cuadrilla de Montaña Alavesa donde hace 100 años se extraía el mineral de asfalto en formas líquidas solidificadas s. XIX - s. XX. Una mirada al pasado no sólo con minas, sino estaciones, historia y una via verde para recorrer en la actualidad senderistas y ciclistas.     

Entrada de la Mina Lucía actualmente.

Siglo XIX

Tras años de abandono el complejo minero (minas, fábrica y estación de Atauri) se ha recuperado como patrimonio histórico y ambiental de la zona minera y puede ser visitado para salir de su hibernación.

Con la reciente recuperación sostenible de la zona minera de Arraia-Maeztu encontramos un espacio acondicionado para visitantes y así adentrarnos en la antigua mina 300 metros con seguridad consolidada para el ecoturismo.

Se han restaurado espacios degradados donde se ve emanar el asfalto natural.

En 1915 tras la llegada del petróleo más competente y derivados baja su actividad hasta la postguerra. Junto con la Mina de San Ildefonso, la Mina de San Román de Campezo y otras de la Montaña Alavesa, fueron las minas de asfalto natural más productivas del Estado en aquella época.

Las galerías están intactas por donde con total seguridad recorremos.

Es curioso que en la comarca de la Montaña alavesa haya muchas minas con nombre de mujer: Lucía, Berta, Luisa, Constancia, Teresa, Carmen, Diana, Irene, Josefina, Santa Eufemia.

Frente al pueblo de Atauri.

A 1 km encontramos la bella Estación de Atauri recién restaurada, estilo Old English, de la línea Vitoria-Estella del Ferrocarril Vasco-Navarro que en 1927 impulsó el transporte de mercancías del asfalto natural y alquitranes industriales.

Junto a la Estación se encuentra otro paisaje decadente: la Compañía de Asfaltos de Maeztu en ruinas, donde reconocemos los almacenes y en su día la maquinaria motriz de vapor, la caldera, la fragua, los tornos, el molino y las machacadoras de roca.

Todo ello es recorrido por la bellísima Via verde del Ferrocarril vasco navarro entre montañas y pueblos. A 3.5 km de Atauri está la elegante Estación de Arraia-Maestu y a 4,5 km el Centro de Interpretación del tren vasco-navarro junto a la amurallada Antoñana. Un recorrido sin desperdicio para el viajero aventurero, curioso y amante de otros tiempos.

Se ha grabado recientemente la película La Tregua /2025) en las galerías como lugar de evasión de un gulag campo de concentración.

Visitas a la Mina Lucía:

https://www.mendialdea.info/2023/05/19/visitas-a-mina-lucia-atauri/

Gautxori eta gurutzeen bidea

Powered by Wikiloc

 

Ibilbide honek, pago, haritz eta urki artean Hernioko tontorreraino eramango gaitu, eta, bertatik dagoen ikuspegi zabalaz gozatu ostean, iraileko igande guztietan tradizioa eta festa uztartzen diren  Zelatungo bordetara jaitsiko gara. Herritar eta mendizale askoren topalekua den lepotik,  antzinako bideetan barna itzuliko gara Alkizara.

Alkiza egunsentian 1

 

Alkiza egunsentian 

Alkizako San Martin elizaren ondotik abiatu eta berehala, Alkizako mendi ibilbideen informazioa ematen duen egurrezko argibide-taularen ondora ailegatuko gara. Maldan behera egin eta Erdi Aroko jatorria duen Lete (edo Alkizalete) baserri ederraren ondora iritsiko gara. Gaur egungo baserria XVIII. mendeko eraikin barrokoa da, baina bere kanpo zein barne egituran Erdi Aroko hainbat elementu ikus daitezke.

 

Alkizalete baserria

Baserriari bizkarra eman, maldan behera jarraitu, eta, bidegurutzera iristean, metalezko zutoin batean erakusten diren PR-Gi 78 eta SL-Gi 9 ibilbideen artean, eskuinekoa aukeratuko dugu. Hemendik aurrera, bide-seinale zuri eta horiez gain, metalezko zutoin batean agertzen diren hontza eta gurutze baten irudiek lagunduko digute bide zuzena aukeratzen. Errepide txikitik igotzen hasi eta berehala, Areta baserriaren ondora iritsiko gara. Aurrerago dagoen bidegurutzean, ezkerretik ateratzen den bidea hartuko dugu.

 

Argibide-taula

Pista zabaletik altuera hartzen jarraituko dugu, eta, hurrengo bidegurutzera iristean, ezkerreko bidea hartuko dugu. Aurrez aurre, Hernioko gailurreria, eta gertuago, Algorri, Zopite eta Belako haitzak ikusiko ditugu. Harkaitzetako biztanleen informazioa ematen duen argibide-taula atzean utzita, bide nagusitik aurrera segi eta Leteren bordaren ondora ailegatuko gara. Honen ondoan dagoen argibide-taulan, basoa bizitzaren babeslekuaren inguruan azalpenak irakur daitezke.

 

Irumugarrieta

Bide nabarmenak berehala eramango gaitu Itzuregiko bidegurutzera. Itxuraingo parajeetara zuzentzen den bidea utzi eta Zelatungo lepora doana aukeratuko dugu. Izeidian marrazten den xendan barrena, aldats pikoa gainditu ondoren, bidea leundu egiten da. Pagadian murgildu, eta, Larrauldik datorren bidearekin bat egin ostean, Ernio Txikiren ondoan dagoen Irumugarrietako lepora helduko gara. Bertan Alkiza, Errezil eta Larraulgo udalerrien muga adierazten duen mugarria dago eta hortik datorkio izena.

 

Aizpel

Basoak atzean utzita, aurrez aurre dugun belarrez tapizatutako malda biziari aurre egingo diogu, Hernioko gurutzea bistan dugularik. Denbora gutxi beharko dugu Ezkurretako lepora doan bidea erakusten duen seinalea ikusteko. Zelatunera doana itzulerako utzi eta ezkerrekoa hartuko dugu. Hernioko gailurreriaren azpitik hedatzen den xenda talaia paregabea da kostalderaino hedatzen diren bailara eta mendien ikuspegiaz gozatzeko.

 

Erniozaleak aterpea

Kilometro pare bat bertatik ibili eta gero, Ezkurretako lepora iritsiko gara. Lepo honetan, Mendibai ibilbidearekin (GR 285) bat egingo dugu. Ibilbide luze honek Elgoibar eta Hondarribia lotzen ditu, Gipuzkoako bost ibai garrantzitsuenak (Deba, Urola, Oria, Urumea eta Bidasoa), eta hainbat mendizerra (Karakate-Irukurutzeta, Izarraitz, Hernio-Gazume KBEa, Adarra eta Aiako harria) gurutzatzen ditu, lurraldearen barnealdetik.

 

Gurutze Zaharra

Balizatutako bidetik aurrera egin eta berehala, hau utzi eta, eskuinetik marrazten den xendan barrena Aizpelgo tontorrera igoko gara. Tontorra itsusitzen duen errepikagailuaren ondoan buzoia dago. Gertu ikusiko dugun Hernioko tontor aldera joko dugu segidan. Balizatutako bidearekin bat egin, eta, Erniozaleak aterpearen ondora iristean, Gurutze Zaharra atzean utzi eta tontorrera igoko gara. Talaia bikain honek duen panoramika zabala da oso, eta  bertan dagoen orientazio mahaiak mendi, haran eta herrien izenak identifikatzen lagunduko digu.

 

Hernioko gurutzeak

Hernioko gurutzeak

Tontorra atzean utzi eta Zelatungo lepora jaitsiko gara segidan. Tradizioa eta festa uztartzen diren leku ezagun hau herritar eta mendizale askoren topalekua izan ohi da aspaldidanik.  Bertan dauden bordetako batean mokadu bat jan eta gero, maldan behera abiatuko gara. Galtzada zaharraren arrastoen artean, Irumugarrietako lepora itzuliko gara, eta ezaguna dugun bidetik Itzuregiko bidegurutzeraino jaitsiko gara. Igotzeko erabili dugun bidea eskuinera utzi eta aurrera egingo dugu. Izeidia zeharkatu ostean, Hernioko gailurreriaren ikuspegi zabala izango dugu. Jaisten hasi orduko, Itxuraingo tumuluaren ondora helduko gara. Honen ondoan, urmaela, iturri dotore bat eta trantsizio-larreak berreskuratzeko garatzen ari diren proiektuaren berri ematen duen argibide-taula.

Zelatungo lepoa eta bordak

Paraje eder hau atzean laga eta, Algorri mendia inguratzen duen bide zaharretik, Santa Kruz ermitaren aurrien ondora iritsiko gara. Bertan dagoen argibide-taulan ermitari buruzko informazioa irakurriko dugu. Begiratoki aparta honetatik atzera egin eta balizatutako bidera itzuliko gara. Bide zabal eta nabarmenak Alkizara gerturatuko gaitu Areta baserriaren ondotik igaro eta gero. Azken maldari aurre egin eta herriko plazan izango gara.

Itxuraingo tumulua 2

Alkiza herria

LARROGAIN DESDE AINTZIOA. 25-1-26

 

 

     

Me voy junto con mi sobrino Hugo hasta el valle de Erro, más concretamente al pueblo de Aintzioa. Llegamos justo detrás de la quitanieves; la carretera está limpia, pero las calles del pueblo y los campos que lo rodean todo aparece ya completamente blanco. Aparcamos en la pequeña plaza y comenzamos a caminar por la calle del fondo a la derecha, que termina enlazando con una pista señalizada con marcas blancas y verdes.

Empezamos a ganar altura por un camino estrecho entre prados, en una subida continua y agradecida que se prolonga durante un buen tramo y en la que, desde el primer metro, nos acompaña la nieve. Poco a poco el camino se transforma en senda, que vamos intuyendo más que viendo, ya que la capa de nieve es cada vez mayor. En todo este tramo, hasta alcanzar el Dolmen de Argibel, nos guiamos perfectamente gracias a las estacas que marcan el sendero.

Tras la visita al dolmen, regresamos al sendero principal y continuamos ascendiendo por la senda de la derecha. Pasamos algunos claros y, poco después, las estacas desaparecen para dar paso a un espectacular bojedal, un bosque cerrado que nos acompañará durante buena parte de la jornada. A partir de aquí toca tirar de intuición y GPS para seguir la senda, ya que la gran cantidad de nieve hace que en muchos puntos el paso esté prácticamente cerrado...........

El repor completo en:

https://covaloria.blogspot.com/2026/01/larrogain-desde-aintzioa-25-1-26.html

Cueva de Zambolinos

 

     Esta semana os propongo visitar la cueva de Zambolinos, una excursión de 3 kilómetros ida y vuelta y 100 m. de desnivel.

     Partimos del aparcamiento situado en el Km. 13 de la A-3608, en el término municipal de Ondategi (coordenadas: 42.942407, -2.732889), donde se inicia una pista de gravilla que, en un kilómetro, nos lleva hasta un repetidor de telefonía (coordenadas: 42.939752, -2.739492). Bajamos ahora por un empinado sendero en la cara sur que coincide con la canalización de cables que alimentan al repetidor.

     Una vez abajo encontramos la caseta, bastante nueva, con los transformadores eléctricos para el repetidor. Justo detrás, entre la densa vegetación (coordenadas: 42.936791, -2.740468) está el hundimiento, fácil de descender por la cara norte, donde se encuentra la galería superior de la cueva.

     Esta galería, fácil de recorrer, era un antiguo curso de agua, con preciosas formaciones. Existían varias simas, ahora tapadas, que daban luz al interior. Por desgracia, durante años las usaron para arrojar basura que, hoy en día, aún se amontona en la galería.

     Salimos a la luz y buscamos el punto más bajo del hundimiento. Ahí encontramos la galería inferior, con un río subterráneo que, a menudo, bloquea la entrada. Si entráis, ¡cuidado con las riadas!: son traicioneras. Justo al lado encontramos una larga y claustrofóbica galería embarrada sin gran interés.

     Disfrutad de la excursión y, como siempre, no olvidéis respetar las formaciones y a los habitantes de la oscuridad. ¡Hasta dentro de dos semanas!

 

NOTAS:

     Las coordenadas son WGS84 (EPSG:4326), el sistema en que se basa el GPS y el que usan muchas aplicaciones.

     Podéis ver el resto de las fotos y/o vídeos de esta ruta en https://pateandoalava.blogspot.com/2026/01/cueva-de-zambolinos.html, junto a más de un centenar de excursiones más.

BERRIOZOKOA, PUTZUETAKO GAINA, TXARUTA desde BENTA QUEMADA. 11-1-26

 

Comenzamos la ruta en la amplia explanada de Benta Quemada, en el puerto de Belate. Desde el propio parking tomamos la pista de gravilla que sale por debajo, clara y sin pérdida, avanzando con un ascenso suave y cómodo.

Tras aproximadamente 1 km, llegamos a un gran cruce de pistas donde giramos a la izquierda. Conviene fijarse en este punto, ya que cerraremos aquí la circular a la vuelta.

Seguimos por pista en ligero ascenso hasta las antenas de Berriozokoa, donde la nieve ya es continua. Dejamos atrás las edificaciones y continuamos de frente, descendiendo por las campas nevadas. Cruzamos una alambrada y enlazamos con otra pista, donde un poste indica Bentaxar y confirma que seguimos el GR-12.

Avanzamos por la pista siguiendo las marcas blancas y rojas hasta alcanzar la cima de Putzuetako Gaina, con buenas vistas y ya con el Larrazmendi / Txaruta bien visible frente a nosotros.

Iniciamos el descenso girando 90º a la derecha para volver a la pista.........

El repor completo en:

https://covaloria.blogspot.com/2026/01/berriozokoa-putzuetako-gaina-txaruta.html

Urraki, Beleku eta Illaun

Powered by Wikiloc

 

Hiru dira Urrakiko mendigunea osatzen duten mendiak. Altuena, iparraldean kokatuta dagoen  Urraki da, erdikoa, berriz, Beizama aldera amiltzen diren harkaitz-ebakien gainean dagoen Illaun, eta azkena, hiruetatik apalena den Belekuko tontorra. Ibilbide zirkular honek, Bidania-Goiatz herritik abiatu eta hiruak lotzen ditu. Bidean, Hernio-Gazume, Izarraitz Aralar, Aratz-Aizkorri eta Anbotoko ikuspegiez gozatzeko aukera izango dugu.

 

Bidaniako San Bartolome eliza

Udaletxea

Bidaniako San Bartolome elizaren aurreko plazatik atera, kontzeju jatetxearen ondotik pasa eta Goiatz aldera abiatuko gara. Agerre-Azpi etxadia zeharkatu, eta, Urrakira zuzentzen errepidera atera eta gero, gertu dagoen Goiatzera helduko gara. Andra Maria Jasokundearen elizaren parean, errepide nagusia utzi eta eskuinetik ateratzen den asfaltozko bidetik jarraituko dugu. Lizardi baserria atzean laga eta kanposantuaren ondora ailegatuko gara.

 

Bidania eta Hernio

Goiatz

Goiatz barreiatutik gora eginez, ukuilu eta bestelako itxituretan dauden abere mota desberdinak ikusiko ditugu. Bidegurutzean, ezkerretik egingo dugu aurrera, eta, Lete baserriaren ondora ailegatzean, bide zabala utzi eta eskuinetik zabaltzen den lurrezko bidetik igotzen jarraituko dugu. Bide tarte honetan, galtzada zaharraren arrastoak ikusiko ditugu. Altuera hartzen goazen heinean, Hernio-Gazume gailurreriaren eta Izarraitzeko mazizoaren ikuspegi zabala izango dugu.

Hernio eta Gazume

 

Hernio eta Gazume

Artadi ederren paraleloan marrazten den zementuzko pistak Urrakira doan errepidera eramango gaitu. Gertu dauden Otsabiaga baserriko aurrien ondotik jarraitu, Izpillaga baserria ezkerrera utzi eta lurrezko pistan barrena jarraituko dugu. Borda baten ondora ailegatzean basoan murgilduko gara. Aurrerago dagoen langa gurutzatu ondoren, lur eremu garbira aterako gara. Goran ikusiko dugun izeidi aldera igo eta gero, harresi txikiaren paraleloan jarraituko dugu. Hesia gainditu eta berehala, batere ikuspegirik ez duen Urrakiko tontorraren ondoan izango gara. Bi mendizaleen omenez, Tolosako Alpino Uzturre eta Oargui mendi elkarteek jarritako buzoiak ondo erakusten du tontorra zein den.

 

Urrakiko tontorra

Urrakiko tontorra

Izeiditik atera bezain pronto, Urrakiko erpin geodesikoaren ondora iritsiko gara. Xenda batek, pagadi txiki batzuk zeharkatu eta Loiztizabalgo lepora eramango gaitu. Illaun mendiaren magaletik hedatzen den lurrezko pistan barrena, langa bat pasa eta Beleku mendiarekin partekatzen duen Arrasateko lepora ailegatuko gara. Pinudian barneratu eta Belekura igotzen den bidezidorretik erraz igoko gara erpin geodesikoa dagoen lekuraino.

 

Belekuko tontorra

Illaungo maldetan

Tontorretik, igotako bidetik atzera egin eta Arrasateko lepora itzuliko gara. Hesi bat gainditu eta Illaungo tontorreraino igoko gara lur-eremu garbitik. Illaun II-ko trikuharriaren aurriak gertu. Gora ailegatzean hormigoizko gurutze  handi batek emango digu ongietorria. Tontor honetatik, Hernio-Gazume, Izarraitz, Aralar eta Aratz-Aizkorriko ikuspegiez gozatzeko aukera izango dugu.

 

Illaungo gurutzea

Abiapuntura itzultzeko tenorean, mendiaren gandorretik segituko dugu, eta, hesi bat igaro  ostean, harresi txiki bata gaindituko dugu. Ikusgaitz den xenda batek beherago dagoen bide zabalera eramango gaitu, Altxonbidera hain zuzen ere. Transhumantziako bide honek (GR-35), Gipuzkoako lurraldea zeharkatzen du, kostaldea eta barnealdeko lurrak lotuz. Zarautzeko Iñurritza biotopo babestutik, Gipuzkoa eta Nafarroako mugan dagoen Lizarrustiraino hedatzen da, antzinako artzain-bideei jarraika. Marra zurigorriez balizatutako ibilbide honek Bidania-Goiatz herriraino eramango gaitu. 

Bidania-Goiatz

Iriarte jauregia

Pinudia zeharkatu eta gero, altxonbidean zehar emeki-emeki galduko dugu altuera. Hasieran belaze artean zabaltzen den bide zabaletik egingo dugu aurrera eta gero, basoan murgildu eta errepidera aterako gara. Bidaniako teilatuen gainetik Hernioko tontorra nola  gailentzen den ikusirik, Labaka-Goena baserriaren ondora jaitsiko gara, idiak entrenatzen dituen Juanito Zizurkil pertsonaia bitxiaren etxe ondora. Metro batzuk beherago, errepide nagusira aterako gara, eta, Goiatz erreka gainditu ostean, abiapuntuan izango gara