Artikutzako burdin eta gurdibideak

Powered by Wikiloc

 

Eskaseko atezaindegia

Egun ingurune babestua bada ere, historian zehar Artikutzako lurrak bizimodu desberdinen eta bertako errekurtso naturalen ustiapen ugarien lekuko izan direla esan behar da. Europan gertatu ziren aurrerapen teknologikoen ondorioz, burdinolak baztertu egin ziren, erabat ahaztu arte. Hauek izan ziren garai zailenak. Momentuko korronte sozio-ekonomikoen babesean, egur-ikatzaren ekoizpena eta meategien ustiapena (burdina batik bat) indartu  eta areagotu egin ziren. Horrela, 1898an bide estuko trena eraiki zen ustiapen horiek errazteko. 1903tik 1908ra Artikutzako Oihandar eta Ustiapenerako Konpainiak eratu ziren.

Artikutzako lurrak behatoki naturaletik

Burdinbidearen bihotza Elamako meategi gunea zen eta hau Errenteriako iparraldeko geltokiarekin komunikatzera iritsi zen, plano inklinatu eta korapilotsu baten bitartez. Neurririk gabeko ustiapen hauek basoaren berehalako atzerakada ekarri zuten  1919an Donostiako udalak finka erosi eta berreskurapen lanak hasi arte.

Burdinbidea eta langileak

Bide estuko tren bidearen arrastoan

Ibilaldi honetan burdinbide horren zati handi bat beteko dugu. Exkaxetik abiatu eta laurehun bat metro errepidean zehar bete ostean, ezkerretik Arikutzako auzora jaisten den bidea utzi eta metro batzuk aurrerago burdinbide zaharraren xenda hartuko dugu. Erroiarriko behatoki naturalaren ingurura helduko gara lastre eta bertatik finka osoaren ikuspegi zabalaz gozatu ahal izango dugu. 

Begiratoki naturala

Bidegurutzera iristean, bide balizatua utzi eta eskuin aldera joko dugu egurrezko seinaleak erakusten duen lekutik. 150 bat metro beteko ditugu burdinbide zaharraren plano inklinatuan dagoen geltokiaren aztarnak ikusi ahal izateko.

Planoburu

Bide estuko trenbidearen errekreazioa

Hona hemen, ATIT-ek (Artikutzako Trenaren Ikerketa Taldea) emandako datu gutxi batzuk: trena, izen desberdinez izendatzen zuten, Karramarroa, Dekabilla, Frantzesen trena, Artikutzako trena edota Xorrolako trena. Burdinbidearen zabalera 600 mm-koa zen eta trenbidearen luzera, berriz, 28,5 km-koa. Ibilbide osoan lau tren-makinak izan ziren, bakarra zati bakoitzean eta hauekin batera 61 bagoi. Bidaia bakoitzean 2 tonako 6 bagoi zeramatzaten, 12 tonako gai-garraioa aldiro. Egunero lau bidaia egiten zituen garairik oparoenean. Hauxe ziren garraiatzen zituen materialak: burdina, egur ikatza, kaolina, posteak, tren-trabesak, eraikuntzako egurra, pertsonak… Zati bakoitzeko trenak hiru langile behar zituen (tren-gidaria, sugina eta baleztaria). Guztira, tren honetan 30 bat langileek hartzen zuten parte, planoetakoak kontuan hartuta.

Plano inklinatuaren arrastoak

Bidegurutzera itzuli eta maldan behera abiatuko gara. Laster, gure eskuinetik xenda bat ateratzen ikusiko dugu eta bide balizatua utzita bertatik egingo dugu aurrera. Plano inklinatua egin aurretik, bide hau erabiltzen zuten idiekin minerala goiko geltokira garraiatzeko. Plano inklinatua bitan zeharkatu eta maldan behera sigi-sagan Oronoz-Zubieta ingurura jaitsiko gara. Puntu honetan Elamara zuzentzen den bidea utzi eta Artikutza auzorantz joko dugu.

Artikutza auzoa

Ostatu Zahar

Orreagako mugarria

Olajaundi

Artikutza erreka

San Agustin ermita

Auzoko etxe eta parajeak bisitatu ostean, porlanezko bide malkartsutik aterpetxea dagoen lekuraino igoko gara. Urtegia inguratzen duen pista utziko dugu gure ezkerretik ateratzen den bidea hartuz. Xenda estuak Erroiarriko ur-jauziaren gain aldera eramango gaitu.

Erroiarriko ur-jauzia

Exkaxpeko errekara iristean isiltasuna nagusi da goroldioz jantzitako pago zaharren erreinuan.

Eskaxpeko parajeak

Eskaxpeko parajeak

Igoera piko batek egurrezko panel informatibo baten ondora eramango gaitu. Pagadian zabaltzen den bide zabala jarraituz,  auzora jaisten den errepidera aterako gara, ornodunen panela eta egurrezko seinaleak dauden lekura hain zuzen ere. Eskaseko atezaindegia gertu.

 

ROCIGALGO, techo de Toledo. 4-4-26

Seguimos con nuestras vacaciones de Semana Santa por tierras toledanas. Hoy toca jornada grande, coronar el Cerro del Rocigalgo, también conocido como Corocho del Rocigalgo o simplemente Rocigalgo, techo de la provincia de Toledo con sus 1.448 metros. Con su cima sumamos otro más a la colección… ya van 47 de 50 en este bonito proyecto.

El Rocigalgo se alza al sur de la provincia, dentro del término municipal de Los Navalucillos, en pleno corazón de los Montes de Toledo y dentro del Parque Nacional de Cabañeros.

El punto de inicio lo situamos en la caseta de información del Chorro. Para llegar hasta allí atravesamos el pueblo de Los Navalucillos en dirección a Robledo del Buey y, tras unos 10 km por la carretera CM-4155, tomamos un desvío perfectamente señalizado por una pista de cemento rojizo. El camino desciende hasta cruzar el río Pusa, pasa junto al área recreativa de Las Becerras y se convierte en pista de tierra en buen estado, que nos deja en el parking habilitado junto a la caseta. Track de recorrido hasta el aparcamiento del Chorro.

Allí mismo recibimos información detallada de la ruta y del parque, lo que siempre se agradece antes de echar a andar.

Comenzamos la ruta siguiendo la senda del Chorro. Desde los primeros pasos, unos postes numerados con la parte superior verde nos acompañan, marcando diferentes puntos interpretativos. A los pocos minutos cruzamos el arroyo de la Arañosa y continuamos remontando junto al Arroyo del Chorro, que será nuestro fiel compañero durante buena parte de la subida.

Los primeros kilómetros discurren entre una vegetación típicamente mediterránea: jaras, encinas y un entorno rico y variado gracias a la humedad del arroyo y al juego de solanas y umbrías.

Tras cruzar un pequeño puente de obra, el camino nos conduce hasta una caseta de toma de agua,  donde comienza una senda más definida, señalizada ahora con postes de color amarillo. La pendiente es suave pero constante, hasta alcanzar la bifurcación hacia la cascada del Chorro.

Un breve desvío nos lleva hasta una pasarela de madera y su mirador. Allí aparece, de golpe, el Chorro: una espectacular caída de agua de unos 18 metros, encajonada en la roca, rodeada de vegetación húmeda y fresca donde destacan helechos y especies rupícolas. Un rincón que invita a detenerse.

Volvemos sobre nuestros pasos y continuamos ascendiendo. El sendero gana algo de carácter, aunque sin dificultad, hasta alcanzar un tramo de cornisas equipado con una cadena a modo de pasamanos. Más adelante, otra breve escapada nos lleva a la Chorrera Chica, más modesta pero igualmente interesante.

De nuevo en la ruta principal, el cartel indica una hora y media hasta la cima. Cruzamos el arroyo y el paisaje cambia, dejamos atrás el encinar para adentrarnos en un hermoso rebollar. El ambiente se vuelve más fresco, con rocas cubiertas de musgo que le dan un aire casi mágico al lugar.

Alcanzamos el collado del Chorro y giramos a la izquierda. Desde aquí, el último tramo se presenta corto pero exigente. Un esfuerzo final que nos deposita en la cima............

El repor completo en :

https://covaloria.blogspot.com/2026/04/rocigalgo-techo-de-toledo4-4-26.html

Recilla y Cervera desde Pipaón

 

      Esta semana os propongo ascender al Recilla y al Cervera, una excursión de unos 10 km. ida y vuelta y 640 metros de desnivel.

     Desde la Plaza Mayor de Pipaón (coordenadas: 42.615187, -2.643239) seguimos la calle Prebistero Miner hacia el oeste hasta salir del pueblo (coordenadas: 42.615965, -2.640979), donde tomamos la carretera hacia la derecha, en dirección al cementerio. Se trata de la GR-1, que deberemos seguir durante buena parte del recorrido.

     Llegados al punto 42.614384, -2.631252, cruzamos el portón para seguir el ramal de la izquierda, una pista que pronto girará al sur (coordenadas: 42.617796, -2.627255) para dirigirse a la sierra. Apenas entrado en el bosque, en la bifurcación (coordenadas: 42.613411, -2.625181), tomamos a la izquierda hasta encontrar, en unos 300 metros, el refugio de El Estillar (coordenadas: 42.611550, -2.622273), donde giraremos a la derecha (sur).

     En el punto 42.610080, -2.622460 encontramos un poste de señalización y seguimos las indicaciones para el Cervera abandonando la GR-1, un sendero hacia el sur que nos conducirá hasta el collado Recilla (coordenadas: 42.605485, -2.624435). Para subir al Recilla (coordenadas: 42.605813, -2.620649) basta con tomar el sendero a la izquierda, y para el Cervera (coordenadas: 42.603863, -2.630961), el de la derecha.

     Disfrutad de la excursión y… ¡Hasta dentro de dos semanas!

 NOTAS:

     Las coordenadas son WGS84 (EPSG:4326), el sistema en que se basa el GPS y el que usan muchas aplicaciones.

     Podéis ver el resto de las fotos y/o vídeos de esta ruta en https://pateandoalava.blogspot.com/2026/04/recilla-y-cervera-desde-pipaon.html, junto a más de un centenar de excursiones más.

RISCO DEL AMOR OESTE, Techo de CIUDAD REAL. 3-4-26

Nos vamos de escapada de Semana Santa rumbo a tierras toledanas, instalándonos en el coqueto hostal rural La Casa del Marqués, en el tranquilo pueblo de Cazalegas. Será nuestro campamento base durante unos días en los que combinaremos monte y cultura, con la vista puesta en sumar nuevos techos provinciales.

El primer día lo dedicamos al viaje y a una agradable toma de contacto con la zona, acercándonos por la tarde a Talavera de la Reina, siempre animada y con ese aire castellano tan auténtico.

Pero lo serio empieza al día siguiente. Madrugamos, como mandan los cánones, y a las siete de la mañana ya estamos dando buena cuenta de un desayuno de los que dejan huella: churros, porras y chocolate en la churrería Jerry de Cazalegas. Con el cuerpo entonado y el cielo regalándonos un bonito amanecer, ponemos rumbo a Las Ventas con Peña Aguilera.

Desde allí tomamos el “Camino del Puerto Carboneros”, una pista de tierra en estado irregular que, durante unos 5 kilómetros, nos acerca al punto de inicio de la ruta, en las inmediaciones de Las Casas de Peralosa.

Antes de meternos en faena, conviene recordar algo importante, esta zona está dentro de cotos de caza, por lo que es muy recomendable informarse previamente en el ayuntamiento de Mazarambroz, teléfono 925397502, sobre posibles monterías y permisos, y así evitaremos sustos innecesarios… y algún que otro disgusto........

El repor completo en:

https://covaloria.blogspot.com/2026/04/risco-del-amor-oeste-techo-de-ciudad.html

Menditxiki: Fitz Roy - Cerro Chaltén

Powered by Wikiloc

 

Ibilbidearen sarrera

Mirador del Rio de las Vueltas

Lehenengo 2 kilometroak igoera konstante baina eramangarriarekin aurkezten dira. Lehenengo kilometroa baino lehen, Mirador del Rio de las Vuelta ezaguna agertzen da. Bailarako ikuspegi ederrak eskaintzen dizkigu. Igoeran zehar, behin baino gehiagotan ikusten da El Chalten herria.

El Chaltén herria

Lehen igoeraren ondoren, ibilbideak arnasa ematen digu kilometro batean zehar, eta laua bihurtzen da, ondoren, hurrengo kilometroan malda berriz irabazteko.

Rio de las Vueltas begiratokia

Capri urmaela

4. km-an Laguna Caprira iritsiko gara. Kanpaldi libre eta doakoa da, eta muinoaren bista oso ikusgarriak ditu. Guk aprobetxatzen dugu postaleko paisaia horrekin argazki batzuk egiteko, haren uretan freskatzeko eta arrano batek arrain zati bat nola harrotzen zuen ikusteko. 5 minutuko atsedenaldiaren ondoren, bideari ekingo diogu berriro.

Capri urmaela

Capri urmaela

Poincenotera gerturatzen

Poincenotera gerturatzen

Ikuspegi orokorra

Mendi zorrotzak!!!!

Fitz Roy - Cerro Chaltén dotore!

Orratz guztiak batera

Poincenot kanpamentua

8. km-an Poincenot kanpamentua dago. Mendizale asko altxatzen ari dira, lasai asko, eta badirudi gaua han igaro zutela aurreko egunean ibilbidea egin ondoren.

Bisitaria Poincenoten

Igoera

Pixkanaka igotzen jarraituko dugu, eta laster 9. km-ra iritsiko gara. Panel adierazgarri batek ohartarazten digu 1 km baino ez dela geratzen ibilbidea osatzeko, baina 400 metroko desnibelarekin eta ordubeteko beharko dugu.

Geroz eta gertuago

Laguna de los Trés

Laguna de los Trés naturaren oparia da mendi-ibiliak maite dituztenentzat, eta zalantzarik gabe esan dezakegu familia gisa bizi izan dugun esperientziarik onenetakoa izan zela. Igoera ahalegin bat eskatzen du, baina saria iristean ezin da hitzez deskribatu. Iristean jendea zegoen aintziraren aurrealdean sakabanatuta, ametsezko paisaia batez gozatzen, hondoko Chalten (Fitz Roy) ibaiarekin, aintzirako ur kristaletan bikain islatzen dena. Une magikoa izan zen, familian gainditu genuen erronka, eta, zalantzarik gabe, gure oroitzapenetan grabatuta geratuko da betiko. Hango bakeak eta baretasunak izugarri hunkitu gintuen.

Los Trés lakutik ikuspegi zoragarria!!!!!

Familian ikuspegiaz gozatuz

Ilunabarra El Chaltén-en

Batxikabo desde Barrio

 

      Esta semana os propongo ascender al Batxikabo, una excursión de unos 6,5 km. ida y vuelta y 550 metros de desnivel.

     Desde el pueblo de Barrio (coordenadas aparcamiento: 42.810549, -3.089756) retrocedemos unos 50 metros hacia el norte hasta el cruce con la calle de la iglesia (coordenadas: 42.810842, -3.089655). Una vez a la altura de la iglesia (coordenadas: 42.809429, -3.088311), tomamos el ramal ascendente que, al cabo de kilómetro y medio, nos llevará a un cruce de caminos en un pinar (coordenadas: 42.799189, -3.083779), donde seguiremos rectos. Pronto el camino se convierte en sendero, que nos conduce en fuerte pendiente hasta un nuevo camino (coordenadas: 42.796090, -3.082678) que seguiremos hacia la izquierda.

     Llegados al portillo de Lahoz, un collado con hierba a menos de 200 metros, tomamos el sendero (coordenadas: 42.795915, -3.081018) que parte a mano derecha y que nos conduce sin pérdida hasta la cumbre del Batxikabo, de 1198 o 1200m. de altitud (según el mapa que se consulte), donde podemos disfrutar de vistas espectaculares.

     Disfrutad de la excursión y… ¡Hasta dentro de dos semanas!

  

NOTAS:

     Las coordenadas son WGS84 (EPSG:4326), el sistema en que se basa el GPS y el que usan muchas aplicaciones.

     Podéis ver el resto de las fotos y/o vídeos de esta ruta en https://pateandoalava.blogspot.com/2026/04/batxikabo-desde-barrio.html, junto a más de un centenar de excursiones más.

HERRIALDEAREN ERDITIK

 

                                                            HERRIALDEAREN BIHOTZETIK

          Eguraldi freskoarekin, 9,30etan, hasiera eman genion ibilaldiari, askori berandu irudituko zaie, guri ez,jubilatutako  mendizaleak ez dugu presarik, abiadura ez da gure erronka, naturaren erritmoan mugitzen gara

          Urraki mendigunean barneratuko gara, Urrakiko mendi-multzoa Hernio eta Murrumendi mendien artean dago. Aurkituko ditugun gailurrak ez dira altuak, baina kokapen geografikoaren esker eta inguruko kilometro askotan hiri handirik gabeko eremua izatea, leku partikularra bihurtzen du. Hiru gailur kateatuko ditugu, Garrintza (730 m.), Urraki (825 m.) eta Illaun (822 m.), mazizo honetako 4. gailurra Beleku (805 m.) beste egun baterako utziko dugu.

          Ibai-Eder urtegian hasiko da ibilbidea, Nuarbe auzoan (Azpeitia). Urtegia, Urola-erdia eta Urola-kostako herriak urez hornitzeko erabiltzen da. Inguru ederrean, mendiz inguratuta, leku lasaia da. Urtegiaren inguruan 8 kilometroko bide lau eta erosoa dago, oinez ibiltzeko ezin hobea.

    

          Gure lehen helburua Garrintzako tontorra igotzea da, gure urratsak ipar-mendebalderantz bideratuko ditugu, mendi-pista zabal eroso batean goraka eginez. Aldapa gora  bezain hasi pronto paisaia aldatuko da eta txakolin sail  batetik eta baserri batzuen ondotik pasako gara. Goian antena bat ikusten dugu eta bertara iritsi arte goruntz doan pista bat jarraituko dugu, urtegiren bista gure oinen azpian utziz.

          Hemendik aurrera ibilaldiaren planta era bat aldatuko da. Bide definiturik gabe batzutan galtzen den bidezor batetik, gora egingo dugu sasien eta harrien artean. Laister sentituko dugu Garrintzako tontorra gertu eta inguruko mendien eta haranen ikuspegiaz gozatuko dugu. Inguru honetako parajerik bakartienetako bat izango da. Gailurrean bere garaian izan zen erpin geodesikoaren zatiak baino ez ditugu aurkituko.

          Tontorretik hego-ekialderantz joko dugu Urrakira inguratzeko. Garrintzako magaletatik behera egingo dugu lokaztutako bidean, Etarteko muinora iritsiko gara, gero berriro gorako bidea harzeko eta garrantzi bereziko punto batetik igaroko gara: Gipuzkoako erdigune geografikotik. Toki sinbolikoa da herrialdearen bihotz-bihotzean gaudela gogoratzen diguna, ez da tontor bat ezta leku ikusgarriena ere, baina badu xarma berezi bat maparen erdian gaudela sentitzea.

          Maldatsua jarraitzen du bideak baso bidetik eta aurrena Urraki gaineko buzoira iritsiko gara justu baso amaieran, buzoia bitxia eta polita, 2 mendizaleen oroimenezko inskripzioarekin eta Arantzazuko Amaren irudiarekin, berehala erpin geodesikoa aurkituko dugu. Tontorra ingurarzen duen basoak ikuspegiak eragozten ditu,  hego-mendebalderaantz bakarrk ikusten da Izaspi mendia.

          Ondoren, Illaungo gailurreko bidea hartuko dugu, hego-ekialderantz joko dugu, pagadi eta larre artean bidezor bati jarraitu behar zaio, nahiko laua den bidean, Loiztizabalko lepora iritsi arte. Gipuzkoako barnealdeko paraje zoragarriaz gozatzeko aukera ematen du inguru honek, atsegina eta panoramikoa. Besteak beste, Izarraitz, Hernio, Aralar, Berian, Aratz eta beste hainbat mendi ikusiko ditugu.

          Urrutitik Illaungo gurutzea ikus dezakegu. Tontorra talaia pribiligiatua da Gipuzkoako mendiak ikusteko eta behean Beizamako herria, inguruan sakabanatutako baserri ugariekin.

          Beizamara jaisten lehen belardi zabaletan zehar egingo dugu, bideak ez du galbide handirik, norabidea oso argia da, baina giltzaz itxitako hesiak aurkitu ditugu eta baita aurrera joaten eragozten duten txarrantxak ere.

 

          Oztopoak gaindituz, San Lorenzo ermitara iritsiko gara, hemendik bideak Beizamako plazara eramango gaitu. Beizama Gipuzkoako herririk altuenetakoa da, landa-eremuko herri asko bezala populazio galera nabarmena izan du, udalerri txiki eta lasaia da, mendi eta haran berde artean, paisaia natural ikusgarriak eskaintzen ditu.

          Beizamatik Ibai-Eder urtegira jarraituko dugu ibilbide zirkularra amaitzeko. Aiertza erreka ondotik doan bidezor berde eta hezetik jatsiko gara urtegira. Erreka bazterrean errota zahar baten hondakinak aurkituko ditugu. Erreka ondoko  bidean ur murmurioa nagusitzen da eta ur-jauzi txikiak non-nahi aurkituko ditugu. Aiertza errekak beste erreka btzuekin batera elikatzen dute  urtegia. Gutxi-gorabehera 3 kilometro jatsi ondoren, bat batean bidea eta paisaia irekitzen dira. Amaiera iritsi geran seinale.

 

                  Azkenean bukatu dugu Gipuzkoako sakonean egin dugun ibialdi zirkularra. 16 kilometro 850 metroko desnibelarekin, datoak ez dira teknikoak soilik. Urraki mazizoaren paisaia eta biodibertsitatea ezagutzeko aukera eman digu, etengabe aldatzen diren paisaiak eskeini dizkigu: Pagadi, pinudi eta larre zabalak lotuz.