Xorroxingo ur-jauzia

Powered by Wikiloc

 

Ibilbide hau Baztango bidexkarik iradokitzaile eta xarmagarrienetako bat da. Pago eta gaztainondo artean doa, freskuran, antzinako izaki mitologikoen oihartzunez beteriko parajeetan barna.

Erratzuko etxeak

Erratzuko etxeak

Xorroxingo ur-jauzi politak merezi du bisitaldi bat egitea. Familian egiteko egokia den ibilbide honetan, bateratu nahi dira bidearen erakarmen turistikoa eta ingurunearen erabilera tradizionalak. Erratzura iritsi eta Ubidea kaleko aparkalekuan utziko dugu autoa, zerrategiaren nabeetatik hurbil, egoiliarrentzat erreserbatutako aparkalekuak ez okupatzeko.

Gaztaiondo zahar ale bikaina

Gorostapolo auzoa

Aparkalekutik atzera egin eta NA-2600 errepidea gurutzatuko dugu, etxebizitza-bloke batzuen parean. Ibilbideak hegoalderantz egiten du kalez kale, errepideko trafikoa saihesteko, eta baratze arteko pasabide mehar bateraino doa: hura hartuko dugu Aranea gaineko harrizko zubi ederrera joateko. Nork jakin, baliteke laminaren batekin topo egitea errekan.

Xorroxingo ur-jauzia

Xorroxingo ur-jauzia

Xorroxingo ur-jauzia

Bidexka Iñarbegiko errekaren parean doa, baita Gorostapalo eta Iñarbil auzoetara daraman errepidearen parean ere. Bi zubi txiki zeharkatu ondoren, bidegurutze bat dago, seinaleak dituena (zutoinak). Handik herri bidexka zaharraren errotuluei segituko diegu, zubi berri batera iritsi arte. Pagadi-gaztainadi batean sartuko gara orduan, Iñarbegi errekastoari segika. Errekastoa igaro behar ez izateko, ezkerreko bidexkatik joko dugu eta, lehenbiziko ur-jauzia pasatu ondotik, Xorroxingo ur-jauzira helduko gara, bigarrena eta ikusgarriena baita.

Gorostapoloko galtzada

Doloretako Ama Birjinaren ermita

Gorostapoloko etxe ederra

Eguzkilorea

Xorroxingo ur-jauzitik bidegurutzeraino jaitsiko gara eta handik Gorostapoloko ermitara doan maldan goiti. Baztango auzo tipiko hori zeharkatuko dugu, karrika harriztatuak zapalduz eta etxe gorrixkak ezker-eskuin, Erratzuko herrigunera, ibilbidearen abiapuntura, iritsi arte.

Erratzu

San Pedro eliza

San Pedro elizako klaustroa

Mina Lucia, paisaje minero. 100 años de olvido y recuperación (Araba)

 

Mina de asfaltos naturales en Atauri (Arraya-Maestu), en el Parque Natural de Izki, Cuadrilla de Montaña Alavesa donde hace 100 años se extraía el mineral de asfalto en formas líquidas solidificadas s. XIX - s. XX. Una mirada al pasado no sólo con minas, sino estaciones, historia y una via verde para recorrer en la actualidad senderistas y ciclistas.     

Entrada de la Mina Lucía actualmente.

Siglo XIX

Tras años de abandono el complejo minero (minas, fábrica y estación de Atauri) se ha recuperado como patrimonio histórico y ambiental de la zona minera y puede ser visitado para salir de su hibernación.

Con la reciente recuperación sostenible de la zona minera de Arraia-Maeztu encontramos un espacio acondicionado para visitantes y así adentrarnos en la antigua mina 300 metros con seguridad consolidada para el ecoturismo.

Se han restaurado espacios degradados donde se ve emanar el asfalto natural.

En 1915 tras la llegada del petróleo más competente y derivados baja su actividad hasta la postguerra. Junto con la Mina de San Ildefonso, la Mina de San Román de Campezo y otras de la Montaña Alavesa, fueron las minas de asfalto natural más productivas del Estado en aquella época.

Las galerías están intactas por donde con total seguridad recorremos.

Es curioso que en la comarca de la Montaña alavesa haya muchas minas con nombre de mujer: Lucía, Berta, Luisa, Constancia, Teresa, Carmen, Diana, Irene, Josefina, Santa Eufemia.

Frente al pueblo de Atauri.

A 1 km encontramos la bella Estación de Atauri recién restaurada, estilo Old English, de la línea Vitoria-Estella del Ferrocarril Vasco-Navarro que en 1927 impulsó el transporte de mercancías del asfalto natural y alquitranes industriales.

Junto a la Estación se encuentra otro paisaje decadente: la Compañía de Asfaltos de Maeztu en ruinas, donde reconocemos los almacenes y en su día la maquinaria motriz de vapor, la caldera, la fragua, los tornos, el molino y las machacadoras de roca.

Todo ello es recorrido por la bellísima Via verde del Ferrocarril vasco navarro entre montañas y pueblos. A 3.5 km de Atauri está la elegante Estación de Arraia-Maestu y a 4,5 km el Centro de Interpretación del tren vasco-navarro junto a la amurallada Antoñana. Un recorrido sin desperdicio para el viajero aventurero, curioso y amante de otros tiempos.

Se ha grabado recientemente la película La Tregua /2025) en las galerías como lugar de evasión de un gulag campo de concentración.

Visitas a la Mina Lucía:

https://www.mendialdea.info/2023/05/19/visitas-a-mina-lucia-atauri/

Gautxori eta gurutzeen bidea

Powered by Wikiloc

 

Ibilbide honek, pago, haritz eta urki artean Hernioko tontorreraino eramango gaitu, eta, bertatik dagoen ikuspegi zabalaz gozatu ostean, iraileko igande guztietan tradizioa eta festa uztartzen diren  Zelatungo bordetara jaitsiko gara. Herritar eta mendizale askoren topalekua den lepotik,  antzinako bideetan barna itzuliko gara Alkizara.

Alkiza egunsentian 1

 

Alkiza egunsentian 

Alkizako San Martin elizaren ondotik abiatu eta berehala, Alkizako mendi ibilbideen informazioa ematen duen egurrezko argibide-taularen ondora ailegatuko gara. Maldan behera egin eta Erdi Aroko jatorria duen Lete (edo Alkizalete) baserri ederraren ondora iritsiko gara. Gaur egungo baserria XVIII. mendeko eraikin barrokoa da, baina bere kanpo zein barne egituran Erdi Aroko hainbat elementu ikus daitezke.

 

Alkizalete baserria

Baserriari bizkarra eman, maldan behera jarraitu, eta, bidegurutzera iristean, metalezko zutoin batean erakusten diren PR-Gi 78 eta SL-Gi 9 ibilbideen artean, eskuinekoa aukeratuko dugu. Hemendik aurrera, bide-seinale zuri eta horiez gain, metalezko zutoin batean agertzen diren hontza eta gurutze baten irudiek lagunduko digute bide zuzena aukeratzen. Errepide txikitik igotzen hasi eta berehala, Areta baserriaren ondora iritsiko gara. Aurrerago dagoen bidegurutzean, ezkerretik ateratzen den bidea hartuko dugu.

 

Argibide-taula

Pista zabaletik altuera hartzen jarraituko dugu, eta, hurrengo bidegurutzera iristean, ezkerreko bidea hartuko dugu. Aurrez aurre, Hernioko gailurreria, eta gertuago, Algorri, Zopite eta Belako haitzak ikusiko ditugu. Harkaitzetako biztanleen informazioa ematen duen argibide-taula atzean utzita, bide nagusitik aurrera segi eta Leteren bordaren ondora ailegatuko gara. Honen ondoan dagoen argibide-taulan, basoa bizitzaren babeslekuaren inguruan azalpenak irakur daitezke.

 

Irumugarrieta

Bide nabarmenak berehala eramango gaitu Itzuregiko bidegurutzera. Itxuraingo parajeetara zuzentzen den bidea utzi eta Zelatungo lepora doana aukeratuko dugu. Izeidian marrazten den xendan barrena, aldats pikoa gainditu ondoren, bidea leundu egiten da. Pagadian murgildu, eta, Larrauldik datorren bidearekin bat egin ostean, Ernio Txikiren ondoan dagoen Irumugarrietako lepora helduko gara. Bertan Alkiza, Errezil eta Larraulgo udalerrien muga adierazten duen mugarria dago eta hortik datorkio izena.

 

Aizpel

Basoak atzean utzita, aurrez aurre dugun belarrez tapizatutako malda biziari aurre egingo diogu, Hernioko gurutzea bistan dugularik. Denbora gutxi beharko dugu Ezkurretako lepora doan bidea erakusten duen seinalea ikusteko. Zelatunera doana itzulerako utzi eta ezkerrekoa hartuko dugu. Hernioko gailurreriaren azpitik hedatzen den xenda talaia paregabea da kostalderaino hedatzen diren bailara eta mendien ikuspegiaz gozatzeko.

 

Erniozaleak aterpea

Kilometro pare bat bertatik ibili eta gero, Ezkurretako lepora iritsiko gara. Lepo honetan, Mendibai ibilbidearekin (GR 285) bat egingo dugu. Ibilbide luze honek Elgoibar eta Hondarribia lotzen ditu, Gipuzkoako bost ibai garrantzitsuenak (Deba, Urola, Oria, Urumea eta Bidasoa), eta hainbat mendizerra (Karakate-Irukurutzeta, Izarraitz, Hernio-Gazume KBEa, Adarra eta Aiako harria) gurutzatzen ditu, lurraldearen barnealdetik.

 

Gurutze Zaharra

Balizatutako bidetik aurrera egin eta berehala, hau utzi eta, eskuinetik marrazten den xendan barrena Aizpelgo tontorrera igoko gara. Tontorra itsusitzen duen errepikagailuaren ondoan buzoia dago. Gertu ikusiko dugun Hernioko tontor aldera joko dugu segidan. Balizatutako bidearekin bat egin, eta, Erniozaleak aterpearen ondora iristean, Gurutze Zaharra atzean utzi eta tontorrera igoko gara. Talaia bikain honek duen panoramika zabala da oso, eta  bertan dagoen orientazio mahaiak mendi, haran eta herrien izenak identifikatzen lagunduko digu.

 

Hernioko gurutzeak

Hernioko gurutzeak

Tontorra atzean utzi eta Zelatungo lepora jaitsiko gara segidan. Tradizioa eta festa uztartzen diren leku ezagun hau herritar eta mendizale askoren topalekua izan ohi da aspaldidanik.  Bertan dauden bordetako batean mokadu bat jan eta gero, maldan behera abiatuko gara. Galtzada zaharraren arrastoen artean, Irumugarrietako lepora itzuliko gara, eta ezaguna dugun bidetik Itzuregiko bidegurutzeraino jaitsiko gara. Igotzeko erabili dugun bidea eskuinera utzi eta aurrera egingo dugu. Izeidia zeharkatu ostean, Hernioko gailurreriaren ikuspegi zabala izango dugu. Jaisten hasi orduko, Itxuraingo tumuluaren ondora helduko gara. Honen ondoan, urmaela, iturri dotore bat eta trantsizio-larreak berreskuratzeko garatzen ari diren proiektuaren berri ematen duen argibide-taula.

Zelatungo lepoa eta bordak

Paraje eder hau atzean laga eta, Algorri mendia inguratzen duen bide zaharretik, Santa Kruz ermitaren aurrien ondora iritsiko gara. Bertan dagoen argibide-taulan ermitari buruzko informazioa irakurriko dugu. Begiratoki aparta honetatik atzera egin eta balizatutako bidera itzuliko gara. Bide zabal eta nabarmenak Alkizara gerturatuko gaitu Areta baserriaren ondotik igaro eta gero. Azken maldari aurre egin eta herriko plazan izango gara.

Itxuraingo tumulua 2

Alkiza herria