👭🏻⛰️KALAMUA/MAX 721m Elgoibartik👭🏻⛰️👭🏻👭🏻

Bizkaiko Mendi Federazioak antolatutako irteerara apuntatu gara. "Kalamua/Max" mendia Bizkaikoa ere badelako. 

KALAMUA/MAX 

Gustura!. Zelako toki ederrak ditugun!.


Txitxibilaldia/2026/05/16kalamuamax-721-mt-elgoibartik.

Irretarazu bidea (Bertiz)

Powered by Wikiloc

 

Bidasoa ibaiaren ertzean, parke natural horrek batu egiten ditu pagoen baso atlantiko baliotsua eta Pedro de Ziga indianoak sortu zuen landare exotikoen lorategi botaniko aparta, mendi horiek gerra-garaian mozketa masibotik salbatu zituen baztandarra. Antzina-antzinatik lainoz bildutako baso horietan bizi omen ziren lamiak edo sirenak, haranaren babesleak, jaurerriko eta Bertizarana haraneko armarriak apaintzen dituztenak. Bertiz espazio berezia da; bere edertasun handiak, baso heldu bati lotutako faunaren presentziak eta naturaltasun handiak 1984an Parke Natural izendatzea ekarri zuten, aurreko jabeen nahiak betez. Bertizko jaurerria, probintzian deklaratutako lehen parke naturala, Nafarroako mendialdeko haran kantauriarretan babestuta dago. Bertiz edertasun handiko gune berezia da. Bertan, duela 3.000 urte baino gehiagotik pagadia nagusi den baso misto atlantikoaren erakusgarririk onenetako bat nabarmentzen da, eta Nafarroan dagoen erakusgarririk onenetako bat da. Basoa inguratzen duen hezetasunak gainazalean irrist egiten du, eta erreka ugari eta ur argiko ur-jauzi txikiak sortzen dira. Pagadiak edertasun paregabeko irudia ematen die.

Karobia

Argibide-taula

Ikaztobia eta egurtegia

Gaztain-biltokia

Pagadiko bidea

Pagadiko bidea

Irretarazu bidea pagadian marraztuz

Gaztainondo zaharra

Bide eroso eta ederra pagadian murgilduz

Bide eroso eta ederra pagadian murgilduz

Bidean aurkituko dugun egurrezko zubitxoetako bat

Pagomotza

Iturria

Klikatu hemen ARGAZKIAK ikusteko

https://askemikel.blogspot.com/2026/04/irrestarazu-bidea.html

Lezetxiki y Lezaundi

 

     Esta semana os propongo ascender al Lezaundi visitando las cuevas de Lezetxiki y Lezaundi, una excursión de unos 7 km. ida y vuelta y 300 metros de desnivel.

     Desde la ermita de Santa Teodosia (coordenadas: 42.765727, -2.357921) seguimos el camino que parte a la derecha (coordenadas: 42.765235, -2.358640) hasta el punto 42.759058, -2.369812, cerca de la cumbre del Bitigarra, donde se bifurca. Seguimos el ramal de la izquierda hasta el punto 42.759106, -2.370857. Aquí abandonamos el camino en dirección noroeste atravesando el hayedo (coordenadas: 42.760877, -2.374548) para encontrar, 200 metros después, la cueva de Lezetxiki (coordenadas: 42.761784, -2.376572), una sima a la que no se puede acceder sin equipación.

     Para acceder a la cueva de Lezaundi basta con seguir unos 300 metros casi en la misma dirección (punto intermedio: 42.762988, -2.379071). Lezaundi (coordenadas: 42.764468, -2.381544) es una sima de gran diámetro formada por el hundimiento del techo de una cavidad subterránea. Pese a ser inaccesible sin material de escalada, merece la pena rodearla y contemplarla desde el exterior.

     Nos dirigimos ahora hacia el sur (punto intermedio: 42.762213, -2.380708) para alcanzar sin pérdida la cumbre del Lezaundi (coordenadas: 42.757423, -2.381869), donde podemos contemplar el hermoso paisaje antes de emprender el regreso.

     Disfrutad de la excursión y… ¡Hasta dentro de dos semanas!

 

NOTAS:

     Las coordenadas son WGS84 (EPSG:4326), el sistema en que se basa el GPS y el que usan muchas aplicaciones.

     Podéis ver el resto de las fotos y/o vídeos de esta ruta en https://pateandoalava.blogspot.com/2026/05/lezetxiki-y-lezaundi.html, junto a más de un centenar de excursiones más.

IBAI-EDER INGURUAN

           

                                                               IBAI-EDER INGURUAN

          Ibai-eder urtegiaren inguruko ibilbide honek natura, paisaia eta historia uztartzen ditu. Udaberri erdian, urtegia bere edukiera handienean aurkitzen dugu, ez da harritzekoa, urtegia betetzen duten erreken ur-emaria ikusita. Gaur konpuerta bat  ere ikusi dugu irekita ur-maila erregulatzeko.

 

          Ibilbidea presaren ondoan hasten da. Bertan aparkatu, ur bareei begiratu eta hegoalderantz abiatuko gara, eskuineko bidetik, bide lau eta eroso batetik  egingo dugu aurrera urtegia inguratuz, uraren ondoan doa tarte luzean.

          2,5 kilometrotara egurrezko zubi estalira iritsiko gara. Zubiak Ibai-Eder erreka zeharkatzen du. Handik gutxira Itaun iturria aurkituko dugu.

          Puntu honetatik aurrera, ibilbidearen izaera aldatzen da: igoera etengabe baina eramangarria hasten da, ipar-mendebalderantz doan mendi-pista barrena. Hiru kilometro inguru tartean, pagadi eta hariztien artean ibiliko gara, giro fresko eta hezean.

          Gainean, Endriokortako lepora iritsiko gara. Kokagune estrategikoa:  aurrean dugun Atxabal-Txarabeltz tontorrera igotzeko edo Matxinbentara jaisteko, inguruan aurkituko dugu, hutsik dagoen Endriokortako baserri zaharra, baita urtegirako  bista zabalak ere.

          Ibilbideak ipar-mendebalderantz jarraitzen du eta paisaia irekitzen hasten da pixkanaka haran eta mendiak agerian utziz. Pagadi eta larreen artean aurrera eginez, Pagorriaga baserrira iritsiko gara, gaur egun landetxe gisa erabiltzen da.

          Gune hau abiapuntu egokia da, hala nola Murumendi igotzeko, inguruko kobazuloak ikusteko  edo gertu dauden estazio megalitikoak  bisitatzeko.

          Guk aurreikusitako ibilbideari eutsiko diogu eta Santa Agedarantz doan hormigoizko  pista hartuko dugu. Bide honek altura mantentzen du  eta horrek ikuspegi zabal eta garbiekin gozatzeko aukera ematen du.

         Bi kilometro igaro ondoren, Marimendi-Hegoa trikuharriaren ondotik pasako gara, bertan informazio panelak aurkituko ditugu. Handik kilometro batera Elordizabaleko lepora irisiko gara.   

          Lepoan, ezkerrera biratu eta hegoalderantz joko dugu, baso-pista lasai batean. Pagoz estalitako ingurune honetan, kilometroko bateko ibilbidearen ondoren,  Korosagasti baserriaren gelditzen diren zatiak aurkituko ditugu.

          Korosagasti leku historikoa ere bada: hemen gertatu zen "Beizamako Krimena" izenez ezagutzen den gertaera latza. 1926ko Azaroaren 14an, bertan bizi ziren ama eta alaba hilik agertu ziren, indarkeria  zantzu nabarmenekin. Gertakariak oihartzun handia izan zuen garaian.

          Bisita egin ondoren, ibilbideak basoan barrena jarraitzen du muino batera iritsi arte. Handik eskuineko bidea hartuko dugu, bihurgunez beteriko jatsiera luze bati ekiteko. Guztira 5 kilometroko jatsiera egin ondoren, azken zatian Zeazola errekaren ondotik   ibiliko gara, urtegia inguratzen duen bidera itzuli arte.

          Azkeneko beste 2 kilometro egingo ditugu abiapuntura iritsi arte.

          Ibilbide zirkular honek 19 kilometro luzera du, eta 600 metroko desnibel metatua. Ez gara inguruko tontorretara igo baina paisaia eta baso inguruak  lotu ditugu, naturarekin  konektatzeko  aukera eskainiz.

 

Artikutzako burdin eta gurdibideak

Powered by Wikiloc

 

Eskaseko atezaindegia

Egun ingurune babestua bada ere, historian zehar Artikutzako lurrak bizimodu desberdinen eta bertako errekurtso naturalen ustiapen ugarien lekuko izan direla esan behar da. Europan gertatu ziren aurrerapen teknologikoen ondorioz, burdinolak baztertu egin ziren, erabat ahaztu arte. Hauek izan ziren garai zailenak. Momentuko korronte sozio-ekonomikoen babesean, egur-ikatzaren ekoizpena eta meategien ustiapena (burdina batik bat) indartu  eta areagotu egin ziren. Horrela, 1898an bide estuko trena eraiki zen ustiapen horiek errazteko. 1903tik 1908ra Artikutzako Oihandar eta Ustiapenerako Konpainiak eratu ziren.

Artikutzako lurrak behatoki naturaletik

Burdinbidearen bihotza Elamako meategi gunea zen eta hau Errenteriako iparraldeko geltokiarekin komunikatzera iritsi zen, plano inklinatu eta korapilotsu baten bitartez. Neurririk gabeko ustiapen hauek basoaren berehalako atzerakada ekarri zuten  1919an Donostiako udalak finka erosi eta berreskurapen lanak hasi arte.

Burdinbidea eta langileak

Bide estuko tren bidearen arrastoan

Ibilaldi honetan burdinbide horren zati handi bat beteko dugu. Exkaxetik abiatu eta laurehun bat metro errepidean zehar bete ostean, ezkerretik Arikutzako auzora jaisten den bidea utzi eta metro batzuk aurrerago burdinbide zaharraren xenda hartuko dugu. Erroiarriko behatoki naturalaren ingurura helduko gara lastre eta bertatik finka osoaren ikuspegi zabalaz gozatu ahal izango dugu. 

Begiratoki naturala

Bidegurutzera iristean, bide balizatua utzi eta eskuin aldera joko dugu egurrezko seinaleak erakusten duen lekutik. 150 bat metro beteko ditugu burdinbide zaharraren plano inklinatuan dagoen geltokiaren aztarnak ikusi ahal izateko.

Planoburu

Bide estuko trenbidearen errekreazioa

Hona hemen, ATIT-ek (Artikutzako Trenaren Ikerketa Taldea) emandako datu gutxi batzuk: trena, izen desberdinez izendatzen zuten, Karramarroa, Dekabilla, Frantzesen trena, Artikutzako trena edota Xorrolako trena. Burdinbidearen zabalera 600 mm-koa zen eta trenbidearen luzera, berriz, 28,5 km-koa. Ibilbide osoan lau tren-makinak izan ziren, bakarra zati bakoitzean eta hauekin batera 61 bagoi. Bidaia bakoitzean 2 tonako 6 bagoi zeramatzaten, 12 tonako gai-garraioa aldiro. Egunero lau bidaia egiten zituen garairik oparoenean. Hauxe ziren garraiatzen zituen materialak: burdina, egur ikatza, kaolina, posteak, tren-trabesak, eraikuntzako egurra, pertsonak… Zati bakoitzeko trenak hiru langile behar zituen (tren-gidaria, sugina eta baleztaria). Guztira, tren honetan 30 bat langileek hartzen zuten parte, planoetakoak kontuan hartuta.

Plano inklinatuaren arrastoak

Bidegurutzera itzuli eta maldan behera abiatuko gara. Laster, gure eskuinetik xenda bat ateratzen ikusiko dugu eta bide balizatua utzita bertatik egingo dugu aurrera. Plano inklinatua egin aurretik, bide hau erabiltzen zuten idiekin minerala goiko geltokira garraiatzeko. Plano inklinatua bitan zeharkatu eta maldan behera sigi-sagan Oronoz-Zubieta ingurura jaitsiko gara. Puntu honetan Elamara zuzentzen den bidea utzi eta Artikutza auzorantz joko dugu.

Artikutza auzoa

Ostatu Zahar

Orreagako mugarria

Olajaundi

Artikutza erreka

San Agustin ermita

Auzoko etxe eta parajeak bisitatu ostean, porlanezko bide malkartsutik aterpetxea dagoen lekuraino igoko gara. Urtegia inguratzen duen pista utziko dugu gure ezkerretik ateratzen den bidea hartuz. Xenda estuak Erroiarriko ur-jauziaren gain aldera eramango gaitu.

Erroiarriko ur-jauzia

Exkaxpeko errekara iristean isiltasuna nagusi da goroldioz jantzitako pago zaharren erreinuan.

Eskaxpeko parajeak

Eskaxpeko parajeak

Igoera piko batek egurrezko panel informatibo baten ondora eramango gaitu. Pagadian zabaltzen den bide zabala jarraituz,  auzora jaisten den errepidera aterako gara, ornodunen panela eta egurrezko seinaleak dauden lekura hain zuzen ere. Eskaseko atezaindegia gertu.