Larhun Beratik

Powered by Wikiloc

 

Lapurdiko mendi hau oso berezia da arrazoi askorengatik. Makina bat bidek bertara igotzeko aukera eskaintzen digute eta bere tontorretik dagoen ikuspegia zabala da oso. Hala ere esan behar da oso humanizatuta dagoela eta seguruenik Euskal Herriko tontorrik turistikoena da, batik bat Napoleon III.arekin ezkonduta zegoen Eugenia de Montijo enperatrizak modan jarri zuenetik. Bere omenez, 1912an “Le Petit Train” kremailera-trena eraiki zen, San Inazio lepotik abiatu eta turistaz beterik tontorretik oso gertura igotzen dena. Geltokiaz gain, TB errepikagailu erraldoia, orientatzeko mahai bat eta bertan jan eta oroigarriak erosi daitezkeen pare bat benta. Egun eguzkitsuetan jendez mukuru egoten da eta zaila da isiltasuna eta lasaitasuna izatea.

 900 metroko altuera duen mendi honek bi ezaugarri ditu. Lehena bere ikuspegi zabala da, bertatik Lapurdi eta Bidasoako inguruak ederki ikusteaz gain, Pirinio eta euskal mendi askoren tontorrak identifika daitezke. Bigarrena, berriz, tontorra desitxuratzen dituzten bentak eta antenak. Hala ere, eguraldia lagun, mendi, kostalde eta bestelako paisaiaz gozatuko dugu.

Dauden sarbide desberdinetatik, Berakoa aukeratu dut, askoz jende gutxiago ibiltzen baita, eta, gehienetan, bakardadean betetzen da igoera eta jaitsieraren tarterik handiena. Landagañetako leporaino igo naiz auzo eta etxe ederren artean irekitzen diren porlan eta lurrezko pisten barrena. Basoak atzean utzita, malda piko eta gogorrari ekin diot, lehenik Larhun txikiko tontorreraino, eta, gero, Zizkuitzeko lepora jaitsi eta aurrez aurre dagoen azken igoera gogorrari ekin diot. Kostata, baian azkenean tontorrera heldu naiz.

 

Jendez mukuru dago, turistez josita bazter guztiak, beraz, zintzurra freskatu eta mokadutxo bat hartu ostean, mugarrien ondotik abiatu naiz beherantz. Berehala iritsi naiz Athekaleunetik gertu dagoen pasora. Altuera erraz galdu dut belardi eta garo artean zabaltzen bide erosoan zehar. Aldats pikoenak jaitsi ostean, Kondendiagako lepoan dagoen Benta Beltzara iritsi naiz. Beste atseden txiki bat belaunek jasan duten “zigorra” errekuperatzeko.

 

Bide zabal eta nabarmenak Lizuniagako mendateraino eramango gaitu, eta, errepidea zeharkatu ondoren, baso, auzo, baserri eta erreken ondotik igaroko gara abiapuntura heltzeko.

 

Itzea etxea

Errotatxo

Errotatxoko zubitxoa

Kisu labea

Bunkerra

Larhun txiki eta Larhun

Landagañetako lepoa

Helmuga gertuago

Larhun Larhun txikiko tontorretik

Larhun txiki

22. mugarria

Tontorra Zizkuitzetik

Azken malda gogorra

Larhungo tontorrean

Benta Beltza Kondendiagako lepoan

Larhungo mazizoaren ikuspegi zabala

Lizuniagako mendatea

Mazizoaren ikuspegi osoa

Larhun Zia auzotik

BISAURIN, subida por la cara E y bajada por la cara S. 30-5-26

Me voy junto con mi sobrino Hugo hasta el conocido refugio de Lizara (1521m), en pleno Parque Natural de los Valles Occidentales, punto de partida de esta espectacular circular al Bisaurín (2.670 m), una de las montañas más emblemáticas y destacadas del Pirineo occidental. Realizaremos una ruta muy completa, ascendiendo por la menos frecuentada cara Este y descendiendo por la clásica vertiente Sur, completando así una bonita travesía circular.

Llegamos al refugio sobre las siete y media de la tarde y nos sorprende comprobar que estamos  solos, por lo que no tenemos ningún problema de espacio. Disfrutamos de una rica cena, damos un agradable paseo por los alrededores mientras cae la tarde y, cuando la noche se adueña del valle, nos vamos a descansar.

Nos levantamos a las cinco y media de la mañana, desayunamos y, a las seis y cuarto, comenzamos a caminar siguiendo las marcas del GR-11 en dirección a la Plana Mistresa. Los primeros pasos transcurren por cómodos pastizales. Pasamos junto al refugio de Ordelca (1700 m) y poco a poco nos internamos en el barranco de los Castillones, ganando altura de forma progresiva.

La senda asciende entre praderas y un terreno cada vez más alpino, siempre paralelos a la caudalosa regata, hasta alcanzar el refugio de Los Forestales (1965 m) y, poco después, la Plana Mistresa (1984 m), un amplio rellano de origen glaciar rodeado por algunas de las montañas más características de la zona. Aquí abandonamos el GR-11 y nos dirigimos hacia la cara Este del Bisaurín, buscando las laderas que conducen a su vertiente oriental.

El terreno se vuelve más exigente y comenzamos la subida alternando pendientes herbosas con tramos de piedra suelta. ...........................

El repor completo en :

covaloria.blogspot.com

GUARA. Escaleretas 🪜🪜 eta Gallinero-ko Babestokien ibilbidea LECINA-n.

 Ibilbide zirkularra egitera goaz. Aukera desberdinak daude, baina gu Lecina-ko Iturrira jeisten den bidetik abiatu gara. "Harri lehorreko" horma dotoreen artean doa bidea.

 Vero ibaiaren arroila. Bertara sartuko gara.

 Vero zeharkatzen. Apur bat aurrerago berriz zeharkatu behar da.

 Gure gaineko hormak erabat zulatuta.

 Hor behean, gero jarraituko dugun bidea utzi, eta Gallinero-ko harpeetara igotzeko eskillaretan gora goaz. Pendiza handia daukate.

 Arte Eskematikoa.

 Zati zailena hau da.

 Eta bagoaz. Guara-ko beste ibilbide interesgarri bat ezagutu dugu. Goian aipatu dugun bezala, batzuentzat gehiegi hornitutako bidea. Eta beroarena eta jende kopuruarena kontutan hartzekoa da...

Erreportaje osoa Hemen

Karmen Etxalarkoa

Powered by Wikiloc

 

Ibilbide honetan, Karmenen ustezko jaiotetxerako bidea egiten da. Ibilbidean zehar 6 argibide-taula daude jarrita, Kultur Etxeko ataritik bere etxeraino, Errotxen bordaraino, eta horietan, Karmenen garaiko zenbait gairi buruz informazioa ematen da. Ibilbidea osatzeko, Azkua mendiaren magala zeharkatzen duen ubidearen trazadura jarraituko dugu.

 

Jasokundeko Andra Mariaren eliza

Hilarria

Hilarria

Ibilbide tematikoari dagokion bide zatia guztiz balizatuta dago. Alde batetik marra zuri eta berdeak (SL.NA 298) ditugu, eta, bestetik, arrosa koloreko flamenko dantzari baten irudiek lagunduko digute bide zuzena aukeratzen. Kultur Etxearen ondoan dagoen 1. argibide-taularen ondoan emango diogu hasiera ibilaldiari. Etxe ederren artean, Zugarramurdira zuzentzen errepidean barna aurrera eginez, laster helduko gara Tximista errekaren ondoan dagoen Gainko errotaren aurrien ondora. Zubia igaro, maldan gora jarri eta berehala, errepidea utzi eta eskuinetik ateratzen den hormigoizko pista hartuko dugu.

Arbiko ur-jauiza

 

Sarrikuko borda eta argibide-taula

Bide erosoan zehar azkar iritsiko gara Arbiko zubi eta ur-jauziaren ondora. Bide bazterrean jarrita dagoen 2. argibide-taulan, paraje hauei buruzko zenbait datu ematen ditu, horian artean Baztango bide zaharri buruzkoak. Hormigoizko bidetik aitzina eginez, berehala hau utzi, eta, ezkerretik marrazten den xendan barrena maldan gora abiatuko gara. Ibilbideko zatirik politena dugu hau, gutxi gorabehera kilometro batekoa, lurrezko pista eta bidezidorretatik egiten da, baso eremuetatik. Hemen, "Baztango bide" zaharretik ibiltzen da, Sarrikuko zubi zaharra bezalako leku ederretatik, Tximista errekaren eta Sarriku bordaren ondotik. Bordaren ondoan dagoen 3. argibide-taulan kontatzen dena irakurri eta gero, zubi-zaharraren ondoan dagoen 4. argibide-taula ikusiko dugu. Zubi ederra gurutzatu eta errekara jaitsiko gara zubiaren tamainaz eta edertasunaz ohartzeko. Tarte hau aurrerago amaitzen da, hormigoizko pistara itzuliz.

 

Sarrikuko zubi zaharra

Bide-seinaleak

Tximista erreka

Atsedengune txiki batera ailegatzean, Karmenen garaian Etxalarko biztanleen bizimodua erakusten duen 5. argibide-taula ikusiko dugu. Aldapa goran jarri eta ibilbide balizatuaren azken zatia beteko dugu Errotxen bordaren aurrien ondora heltzeko, Karmenen sortetxea omen zenaren ondora hain zuzen ere. Eta honen ondoan 6. argibide-taula. Esaten denez XIX. mendearen hasieran, Etxalarren Karmen izeneko neskato bat bizi izan zen. Prosper Merimèeren "Carmen" eleberriari esker egin zen ospetsu, eta geroago Bizeten operari esker. Antza denez, Karmen Errotxen bordan jaio omen zen, Larrapil-Sarriku auzoan. Gaztetan, uholde-gau batean, ijito batzuek bahitu eta Sevillara eraman zuten. Behin han, obran kontatzen diren bizipen ugari izan zituen. Herrian betidanik esana zen Carmen Etxalarren jaioa zela. Bertako zaharrenek, ahozko tradizioaren bitartez, euren ondorengoei euren existentzia helarazi diete. Horren erakusgarri da "Bortziriak solasean" liburuan, "Olako Karmenen historia" izenekoan, herritar batek kontatutako gertakarien aipamena eta deskribapena.

 

Bide-seinalea

Ubidea

Ubidearen gainetik

Ibilbide balizatuari aio esan eta, hortik aurrera, kilometro batez, igoera leun bat egiten da lurrezko pistatik, ur-kanalaren ibilbidearekin konektatzeko. Bertatik arazorik gabe joango gara baso ederrean barrena, erabat laua, uharkaraino. Azkuako itzuliaren PR NA 12aren bide balizatuarekin egingo dugu bat, eta, beherago, GR-11 eta 12aren bide-seinale zurigorriek lagunduko digute herriraino jaisten.

Uharka

Uhatea

Mina de asfaltos Diana. Loza. (Araba)

 

Nos encontramos en la Cuadrilla de Campezo de la Montaña alavesa para visitar la Mina de asfalto natural de Loza y los restos de la fábrica (1855 – 1938). Os invito a un recorrido circular a través de bosques y cultivos de cereal cómoda y con historia no tan lejana. 

La ruta se inicia desde el pequeño pueblo minero de Loza a 2,5 km de Peñacerrada/Urizaharra en la parte alta del pueblo junto a la iglesia, tras aparcar en la plaza junto a la fuente (607 m). Al fondo nos acompañan las montañas de la Sierra de Toloño/Cantabria. (Tiene centro social donde tomar una cerveza tras la ruta).

Vamos ascendiendo por una pista cómoda y pasando 3 cercados para luego alcanzar el barranco de la Mina en el descenso. Estos bosques están poblado de abundantes quejigos y pinares para pasar a una vertiente más húmeda siguiendo el curso del rio Inglares lleno de hayedos justo pasar la edificaciones de la fábrica de explotación de asfalto natural de la mina a cielo abierto: Diana.

Aquí es donde paramos para recorrer la cantera de asfalto explotada a finales del siglo XIX hasta los años 40 del siglo XX. 

Este coto minero para la explotación de asfalto natural servía para la pavimentación de calzadas y construcción urbana de esa época. El asfalto extraido se enviaba a Francia por lo que la industria alavesa tuvo una proyección internacional.

La mina tenía una fábrica para procesar la roca asfáltica y elaborar productos. La llegada del petróleo y sus derivados provocó el declive de la mina. 

(en el año 2023 sin vegetación)

Podemos verlos restos de los edificios y calderas para calentar la roca caliza y así extraer el betún que contiene. La vegetación ha ido tapando las instalaciones, y es una pena porque están muy bien conservadas.

Mina a cielo abierto.

Desde estas instalaciones partía un pequeño ferrocarril tipo Decauville para el transporte del material que llegaba al pueblo de Peñacerrada y  actualmente se mantiene ese trazado junto al rio Inglares GR-1 Sendero histórico que es por donde regresaremos cómodamente por pista sombría y con el sonido del río hasta la carretera que une Loza con Peñacerrada y en 2 km llegamos a Loza pasando por el antiguo lavadero y abrevadero. Este camino se une por el GR-1 con Pipaón y Peñacerrada/Urizaharra. 

Curiosidades: Minas con nombre de mujer en la Montaña alavesa, se abrieron unas 20 minas de asfalto con los nombres de: Alicia, Berta, Luisa, Blanca, Constancia, Teresa, Lucía, Diana, Irene, Carmen, Josefina, Santa Eufemia, María.

Puerta sur de Peñacerrada s XV. Torreones semicirculares con saeteras y matacán.

En el restaurante Toloño de Peñacerrada está el Centro de interpretación con unos paneles que explican la historia de las Minas de Asfalto de Loza y el Museo etnográfico al aire libre con aperos de labranza y explicaciones de su uso.  

La ruta es de 10 km en total y 237 m de desnivel. Duración 3 horas. Acondicionada y señalizada para BTT. 

Wikiloc | Ruta Minas de asfalto de Loza / Lozako asfalto-meategiak

La visita a la Mina Lucía en Atauri es muy interesante y complementa esta ruta, ver el artículo:

Mina Lucia, paisaje minero. 100 años de olvido y recuperación (Araba) 

https://pyrenaicablog.blogspot.com/2026/02/mina-lucia-paisaje-minero-100-anos-de.html