viernes, 20 de mayo de 2022

II Encuentro : Foro de Mujeres Montañeras: Mendineskak. Vitoria-Gasteiz

 

En febrero del 2022 hicimos el I Encuentro de montañeras ante la falta de participación de las mujeres en temas de montaña y detectamos diferentes puntos que debíamos trabajar. Así salieron estos grupos de trabajo y cada uno en este mes de mayo ha presentado sus acciones:

   Perspectiva de género

   Comunicación

   Participación

   Formación

   Ayudas

1.    Grupo de Perspectiva de género (por una comunicación igualitaria). “Lo que no se nombra, no existe”. Están trabajando en la revisión del lenguaje de género en documentos, estatutos e imágenes inclusivas, se toma el masculino como modelo que se debe imitar, lo que ocasiona no ser percibidas o, al menos, dificulta de nuestra presencia. Se hace una propuesta de corrección: Monitor, interesado, miembros, socios, federados, presidente, vicepresidente, tesorero…

2.   Grupo de comunicación: para visibilizarnos y dar voz al Foro este grupo ha creado unas redes sociales donde las montañeras puedan presentar sus fotos y experiencias en la montaña creando un fichero drive donde los medios de comunicación utilicen esas imágenes relacionadas con la montaña. En Facebook e Instagram el nombre es: Mendineskak,

3.   Grupo de participación: se detecta la necesidad de presencia y colaboración de mujeres en actividades relacionadas con la montaña, en  áreas de organización, gestión y decisión. En mayo es elegida como Presidenta del club Gasteiz nuestra compañera Delia García, siendo el club con más fichas federativas de Araba.

4.  Grupo de formación: se pretende dotar a las mujeres de conocimientos para asumir responsabilidades e iniciarse en guías benévolas de montaña. Se han realizado 2 cursos para mujeres de “GPS y orientación para montañeras” en marzo y abril 2022 desde la Federación alavesa de montaña.

5.   Grupo de ayudas: Conocimiento  de todas las convocatorias de ayudas a mujeres deportistas, transmisión de informaciones a todos los clubs de montaña de Álava desde la federación y presentación de proyectos. Se ha presentado a una convocatoria de Emakunde, para una campaña gráfica de sensibilización en montañismo en femenino y un congreso sobre mujer y montaña en Vitoria-Gasteiz. se comentan las ayudas de Diputación al Deporte femenino. 

     Se presenta la web de la Federación alavesa de montaña con la nueva pestaña de “Mujer y montaña” donde podemos encontrar información y enlaces de interés aportando sugerencias. 

 https://amf-fam.org/mujer-y-montana/


Se realizan 2 Cursos de formación a 30 montañeras:




Ver I Encuentro de montañeras:







martes, 17 de mayo de 2022

Menditxiki: Pagoetako tontorrak

 


Urdanetako frontoiaren ondotik igotzen den errepide pikoari aurre egin diogu eta, bertatik jarraitu dugu Saberri baserrira iritsi arte. Azkenean, asfaltoa atzean utzi, eta zelai artean dagoen gurdibide batetik jarraitu dugu. Bide horrek, Menditxo izena duen muinoa inguratu eta larreen eta basoaren arteko bidexkatik, ataka zeharkatu  eta Lizarrako lepora heldu gara. Beste langa bat igaro eta eskuinetik hedatzen bidezidorretik gorantz egin dugu.

Izarraitz eta Hernioko mendikateetara ikuspegi bikainak dituen bide honek, Murugilera igotzeko azken aldaparen hasierara eraman gaitu. Azken malda pikoari aurre egin eta, Murugileko tontorrera iritsi garea. Buzoiaren ondoan, mendizale eta zakur baten irudi txikia. Pagoetako tontorrik garaiena den honetatik, etorritako aldapatik jaitsi gara eta segidan, Pagoetako Gurutzerantz jo dugu. Gaur egungoa 1935ekoa da, nahiz eta jada 1025eko dokumentuetan aipatzen den.  

Gertu dagoen, Uruzumeko aterbearen on dora jaitsi gara. Bertan, hamaiketako egin eta metro batzuk goraxeago dagoen Urruztumeko puntara igo gara. Bere erpin geodesikoak itzuleraren hasiera markatzen du kordalari jarraituz, alanbrezko hesiaren ondotik. Bidezidorra beste tumulu batetik pasatzen da eta Lizarra lepora iristen da. Pista gurutzatu eta belarditik jarraitu Saberri baserritik datorren bidearekin topo egin arte, eta handik Urdanetara.


Klikatu hemen ARGAZKIAK ikusteko

https://menditxiki1.blogspot.com/2021/04/pagoetako-tontorrak.html


Powered by Wikiloc

miércoles, 11 de mayo de 2022

Vuelta al Aneto



1. etapa: Besurta-Collado Barrancs-Collado Salenques-Estany Negre-Cap de Llauset

2. etapa: Cap de Llauset-Collado Vallibierna-Collado Soller-Brecha Llosas-Collado Coronas-Paso Mahoma-Aiguallut-Besurta


Vuelta al Aneto, edo crónica de una muerte anunciada.

Barruari entzun, sentitu, eta egin. Bizitzako iparorratz moduan. Hori esaten dit psikologoak. Kasu egin diodanetan, asmatu egin dut. Baita ondoren gauzak gaizki joan badira ere. Damurik ez. Duela hilabete, Korrika hastear zelarik, Chamonix-Zermatt zeharkaldia egiteko aukera sortu zitzaidan, lagun jator batzuekin. Aspaldiko ametsa da. Bat-batean, bizkarreko min galanta, eztarriko mina ere bai. Joan edo ez joan, ezbaian nengoen. Lagunei ezetz esan nienean joan zitzaizkidan minak. Eta inoiz baino gehiago gozatu dut aurten Korrikarekin.

Vallibierna mendigunea

Aneto oso mendi maitea da gurean. Hainbat aldiz egon gara Pirinioetako sabaian. Eskiekin hari buelta emateko gogoz nengoen aspalditik. Eta iritsi da aukera. Aste Santuan lagun bihotzeko batekin ametsa bete ezinik, eta, orain eskutik eskura. 20 bat asteburu egingo nituen aurtengo neguan Pirinioetan, baina orain ezetz esaten dit barruak. Eta dudak dauzkazu, eta zalantzak, eta eztarriko mina, eta bizkarreko minik ez, baina sabela nahasia. Ez nago talde handietan ibiltzeko tenorean. Ez daukat gogorik jendetzarekin mendira joateko. Baina bai, agian, lasterketa jendetsu batean parte hartzeko. Gizakion inkongruentziak.


Baina lagunek animatu naute, etxekoek ere bai. Eta pentsatu dut, gainditzeko sortzen ditugula beldurrak. Zerk ematen dizu beldurra? Ba egin huraxe. Zer gorroto duzu? Ba egin huraxe. Buruari erakusteko, beldurrak gezurra direla. Psikologoaren esanak. Amen.


Eta joan naiz Benasquera. Ustez elikadurarekin horrenbeste zaintzen dudan heste mindu honi jaramonik egin gabe. Hesteetan baitaukat nik erabakimena. Batzuei eskuak izerditzen zaizkie bizitzaren bidegurutzeetan ezker edo eskuin aukeratu behar dutenean, ilea zuritu edo tripak nahasi. Niri hesteek hitz egiten didate. Eta bidaian barreak eta konfidentziak. Eta zorteduna naizela sentitu det, lagunak dauzkadalako, nire pasioa nirekin bizi nahi duten lagunak. Eta aldi berean, bizitzan oso gutxitan sentitu dudana. Sentsazio desatseginenetakoa niretzat: beste nonbait egoteko nahia. Zeren gauza bat da oinak hemen eta burua han edukitzea, hori meditatuz konpon omen liteke. Batzuontzat ez delako erraza beti orain eta hemen egotea. Baina bizitzan leitmotiv bihurtzeko eskatu zidan psikologoak, eta saiatzen ari naiz. Asko dakielako, nitaz batez ere, eta laguna delako. Besterik da, ordea, sentitzea ez zaudela egon nahiko zenukeen tokian. Putada bat da hori.


Esnatu naiz goizean eta, ikusirik mendiaren paradisuan nagoela, hesteei adina jaramon egin diet bart gaueko pentsamenduei. Eta zokoratzen saiatu naiz. Atzoko nekea izango zen, Karakaten gora eta behera ibiltzearen ondorenak.


Elkartu gara gainerakoekin, eta agurtu ditut. Sin fogosidades. Aspaldian isil antzean sumatzen nauela esan dit batek. Badakizue, wasapak helaraz ditzake batzuetan usaina, sentimenduak eta taupadak. Batzuetan ez da asmatzen besteak zein helbururekin edo tonurekin bidali dizun mezua, baina beste batzuetan bai.


Hasi orduko konturatu naiz ez daukadala hitz egiteko gogorik. Neure baitara joateko gogoa, bai. Eta ezagutzen ez dudan taldekide bakarti baten babesa bilatu det. Aurretik doa, bakarrik, sin prisa pero sin pausa. Es la mia. Ez nau ezagutzen eta badakit ez didala egingo galdera sakonik. Harrapatu det, eta baimenik eskatu gabe heldu diot haren orpoari. Eskien arrastoan sartu natzaio.


Lepoetara iristen denean atzekoen zain gelditzen da. Nik aurrera joan nahi det. Ez det inoren zain egon nahi. Ez daukadalako gogorik barreka ibiltzeko, huntaz eta hartaz. Eta are gutxiago elkarrizketa existentzialen inguruan. Egurrean joan nahi det, gorputza nekatu, burua nekatu dadin. Eguraldiaren makurraz hitz egin diot sokalagun berriari. Irribarre txiki bat egin dit. "Elurra oso ondo dago", esan dit. Puta Soria, pentsatu det.


Nire eski maila penagarriaz barrerik egin gabe, eman dizkit aholku batzuk jaitsieran. Eskerrak eman dizkiot. Russel iparra bat-batean, eskuinean. Por culo hartzera bidali nau gaur Russelek. Gure aitak esaten zuen, mendi garaiek beti egin izan diotela inpresio handia. "Estan ahi, como diciendo: ven si tienes huevos". Russeleko kanalari begiratu eta burua jaitsi det, lotsaz. Nire ametsen zerrendan idazten ausartzea ere...


Tarteka euskaldun mendizale jatorrekin egin degu topo. Eta eroso egin diet adio. Hitz banalak direlako. Inora ez doazen elkarrizketak. Etxekoek esnatzen behar dute oraino. Amoñik ikusiko balu non nagoen, pondría el grito en el cielo. Mezu bat bidali nahi diet etxekoei, pozik nagoela esanez. Zorionez, ez dago koberturarik, eta aurreztu det gezurra.


Llausetera gerturatu ahala, eguzkiak indar hartu du. Erratz batekin ari da lainoak garbitu nahirik, eta dabilen harria bezala, ari da. Stany Negrera bidean, kanal moduko batera iritsi gara eta, duintasunez jaisteak eman didan poza sentitu det erraietan. Oso naiz lehiakorra. Neure buruarekin batez ere.


                                

Soller

Aterpetxearen teilatua ikusi det, eta hartu nau sentimendu epel batek, etxera gerturatzen zareneko sentimenduak. Negu giroa baretu du, eta eguzki galdatan gaude terrazan. Lekua zoragarria da. Orain urte eta erdi etorri nintzen lehenengoz Cap de Llausetera. Orduan gauza arraroak sentitzen nituen barruan. Baina ez ziren oraingo barne gatazkak, orduan gorputza ari zitzaidan borrokan. Llausetetik bueltan esan zidaten kirofanotik pasatu behar nuela, eskuin obariotik gertu sortu zitzaidan koskor bat kentzeko.

                    Cap de Llauset

Orain ez daukat gorputza borrokan, orain burua ari da kolpeka. Beber esta mal visto, pero cómo nos gusta. Eta horixe egin det. Kamarera lanak hartu ditut. Nik neuk ere ondo ulertzen ez dudan instintu ezezagun bati jarraika. Edan egin nahi det, eta buruari bueltak emateari utzi. Cervezas a discrecion. Eskerrak taldekide gehienak euskaldunak diren, edanzaleak, eta ez diote erreparatu nire antsietateari. Azti ibili naiz, eta ondo zaindu ditut formak: cerveza sin gluten. Limoi pixka batekin arinduta, gluten gabeko mozkorra, garaieran. Eta horrela joan dira afal ordura arteko orduak. Ahogando penas en alcohol, con vistas al Vallibierna. Pas mal.

                                                       


Txitxirioak espinakekin. Menu cinco estrellas. Bi mahaitan banatu gaituzte. Eta berriz ere aspaldi sentitu gabeko sentimendua: beste mahaian egoteko gogoa. Baina zelako gozoak garbantzuak. Eta hasi gara hizketan, ardoaz lagunduta orain. Eta bat-batean elkarrizketa interesgarria mahaikideekin. Bizitzako baloreez hasi gara. No querias taza, loramen? Pues taza y media. Futbolaren zabarkeriaz, telebistak zabaltzen dituen sasi baloreez. Elkarrizketa sutsuan, konturatu ere ez gara egin gautu duenik. Zertaz ari zarete? Galdetu dute aldameneko mahaikoek. Alpinismo bisexualaz, erantzun diet. Konturatu orduko gure mahaian daude haiek ere.

Eta bat-batean gertatu da. Glutenik gabeko garagardoaren aparra ganbarara igo izan balitzait bezala. Lagun bihotzeko batek barrua hustu du nirekin, eta nire sua piztu da. Gorri nago, nire betaurreko fashionak baino gorriago. Eguzkia, alkohola eta konfidentziak elkartzen direneko gorritasuna. Odola bor-bor. Lagunaren isil-mandatua ezin irentsirik. Garbantzuak baino astunago da nire heste urratuan. Jaiki gara mahaitik, eta oka egin diot lagunari. Sentitzen dudan mina bota diot. Gupidarik gabe. Moxkorraren anparoan min gutxiago egingo dudan ustean. Herensugeari darion sua ateratzen zait ahotik. Cual bicho poseido. Laguna gorri dago. Terrazako zerbeza festan gogor jo digu eguzkiak. Nire hitzek ere bai. Barruan iltzatuta daukat haren harridura eta dezepzio aurpegia. Segur asko, isil-mandatuak nigan sortu duen dezepzioaren tamainakoa, gutxienez.

Despues de la tormenta siempre llega la calma. Una polla. Sapos y culebras. Vallibierna mendiguneak inguratzen gaituela ahaztuta, terrazan jarraitu degu hizketan. Hizketa berotuan. Hablando se jode la gente. Azkenak gara oheratzen. 9 laguneko logela. Isolazioaren ostean hotzikarak izaten ditut gauean. Lumazko jakarekin sartu naiz ohean. Ezin hotzari eutsirik. Etxeko ohean irudikatu det neure burua, biluzik, epel. Orain ere, non zangoa, antipodetan gogoa.


Zorionez, argitu du eguna. Esnatu naiz. Beraz, zerbait egin det lo. Zerbezak ez ziren horrenbeste izan, lau bat por cabeza (nahikoa eta gehiegi niretzat), eta ez daukagu biharamunik. Baina arraro dago giroa. Gosaldu eta hasi dira taldekide batzuk bidean. Euskaldun ezezagun batzuekin atera naiz aterpetxetik. Eroso, elkarrizketa banalean berriz ere. Penaz, Llauseteko ugazaba agurtu ez dudalako. Flipatu egingo zuen atzo, gure gluten gabeko festarekin. Vallibiernako lepora aise iritsi naiz. Saiatu naiz atzoko eztanda azaltzen lagunetako bati, neure mina argudiatzen. De Guatemala a guatepeor. Hitz gutxi, baina esanguratsuak. Tartean, “gezur” hitza. Atzoko sokalaguna hor doa. Bere isilean, sin prisa pero sin pausa. Eta haren arrastoan sartu naiz berriro.

Vallibiernako lepoan kobertura, eta sakelean mezuak. Aurpegi erdia erakusten duen argazki bat bidali diet senide eta lagun minei. Errealitatearen erdia erakutsi nahirik bezala. Egia esan, beti bidaltzen ditut aurpegi erdiko argazkiak.

                                                

    Vallibierna lepoa

Eta jarraitu degu aurrera. Nik ez dakit eskiatzen, eta elur gogorrean hobeto noa elur hautsetan baino. Jodete y baila, baina horrela da.

Brecha Soler. Eskiak motxilan, kranpoiak oinetan. Ueli Steck sensation. Coll Soler. Ez dator taldekiderik nirekin, eta igo dugun kanalean argazki bat nahi det. Influencer mierder. Baina nahi det. Euskal Herrikoa dela esan didan gizon bati eskatu diot. “Pero espera, voy a bajar unos metros, para hacer el paripe, y me sacas subiendo”. Baietz esan dit, eta jartzeko belauna elurretan, maldak pikoagoa eman dezan. Gezurti hutsak gara, mendian ere bai.

                                

                                

                                

Brecha Soller


Mendi eski denboraldia oparoa izan da eta gutxienez aldaketak azkar egiten ikasi det. Egia esan, inoiz baino gehiago gozatu det neguko mendiaz. 2020ko urrian erosi nituen eski berriak, ebakuntza aurretik. 2021eko abenduan estreinatu nituen. Mas vale tarde que nunca, zeren zinez uste nuen, nunca izango zela.

Negu giro betean egonagatik edertasuna darion laku elurtu batera jaitsi gara. Orain Aneto ari zait popatik hartzera bidaltzen. Jakingo du ni ere pertsona naizela, nik ere kaka ipurtzulotik egiten detela, eta batzuetan, bart bezala, ahotik ere bai. “Ven si tienes huevos”.

Sin prisa pero sin pausa doan eski-kideak esan dit zain egon behar degula. Ez da apenas ezer ikusten eta mejor recoger el rebaño. Flipatu egin du zenbat arropa jantzi dudan ikusita. Berak ez dauka lumazko jakarik. "Puto tiempo Josefe", esan diot. "Que va Ainhoa, oso eguraldi ona da", esan dit irribarrez. Bere baikortasuna terapia de choque latza da nire ezkortasunaren aurrean. Taldeko emakume apal bat ez doa ondo. Buruko minak dauzka. Eskaini dio batek Cabaña pescadoresera ihesbidea. Prest agertu naiz ni neu ere jaisteko. Barrua ari zait hizketan. Ezagutzen nautenak harrituta daude. Berriz ere terapia de choque: "ez Ainhoa, zu gora", esan dit.


                                

Brecha Llosas

Amorratuta noa goraka. Alde batetik, nahiago nuelako espedizioa bertan behera utzi. Malda oso pikoa da Llosas leporaino. Iazko udan egin nuen dantza ertz zoragarri honetan. 9 laguneko artaldea gara, binaka goaz goraka. Asmatu nor doan solte, sin pareja de baile.

Llosaseko lepoan azkar jantzi ditut kranpoiak. Aneto laino artean dago, laino grisak. Azkar jaitsi nahi det bestaldera. Inori itxaron gabe. Nere barne gatazkan murgiltzeko berriro. Coronaseko lepora goaz orain. Eta eskuinean agertu da Estasen. Zenbat argazki, kronika eta bideo ikusi ote ditudan zuri buruz. Batzuentzat un corredorcillo de mierda. Amets tente bat neretzat.

Las tias piden baile a los tios! Estaseneko dantzak ere itxaron beharko du, loramen. Hoy, no esta el bollo para hornos. Negarrez noa. Josefe atzeraxeago. Sakelakoa atera det, Estaseni argazkia eta lagun bati audio mezua. Nazkagarria da sakelakoarekiko daukagun dependentzia, baina arnasa eman dit nolabait, urrun dagoen lagun bati kontatzeak bart gaueko zirkoa. Inoren izenik eman gabe kontatu diot, eta haren ahotsa entzuteak lasaitu nau. "Orain konturatu zara gizaki guztiok dauzkagula argilunak, loramen?", esan dit. Mendiari erreparatu gabe noa. Txikitatik erakutsi didatenaren justu kontrakoa eginez. Orain ere, non zangoa, antipodetan gogoa.

                                        

Estasen Coronasetik


Iritsi naiz Coronaseko lepora eta lasaitasun sentsazio batek hartu nau. Eta bat-batean agertu da eguzkia laino artean. Zerua urdindu du eta mendiak zuri distiratsuz daude. Pico Maldito. Belleza sublime. Ertz osoa dauka izoztua. Marabilli! Atzean Maladeta. Zelako dantza polita izan nuen hor duela hiru aste, Aste Santuan, lagun bihotzeko batekin.

                                    

Aneto eta Maldito, Maladetatik

                                        

Aneto eta Estasen, Maladetatik


Gainerakoak urrun datoz eta jarraitzeko esan dit egun hauetako gidariak. Berak ez duela pasako Mahoma, baina haraino igoko garela. Egun osoan sentitu ez dudan poza sentitu det. Mi estado puro mendian. Aitaz eta ahizpaz akordatu naiz. 18 urterekin etorri nintzen haiekin Anetora, lehenengoz bizitzan. Sokari lotuta pasatu genuen Mahoma. 23 urte atzera egin izan banu bezala ezkutatu da eguzkia eta desagertu da Benantxio Irureta handia eraman zuen pasabidea. Ez da ezer ikusten. Ilusioa egiten zidan pasatzeak, enegarrenez izan arren. Baina, antza, gaur ez det merezi.


                                                    

Mahoma

Coronasera jaitsi gara berriro eta artalde osoarekin egin degu bat. Jaitsiera luzetxoa da Aiguallut-era. Eskiatzaile trebeak dira denak. Asmatu nor doan cola de Leon.

Poz besarkadak partekatu ditugu lautadan eta eskiak bizkarrean hasi degu kotxerako bidea. Sagar bat atera det motxilatik. Afaritan eman zidaten, laktosadun natila gozoen ordez. Laktosari intolerantzia diodalako, baina Kristoren odolari ez. Gizakiaren beste inkongruentzia bat. Eta zenbat horrelako: gora denda txikiak, baina tarteka internetez kontsumitu. Gora Maurizia ta Leon, baina me derrito perreando reggeaton. Las miserias del ser humano.

Bakarrik noa, aurrean, metro batzuetara, nire lagun mindua. Biok goaz bart gaueko liskarrean murgilduta. Penatuta doa, ni ere bai. Psikologoak dio inork ezin gaituela mindu. Zerbaitek min egiten badigu, min hori gure barnean daukagulako dela. Baina nik atzo min egin nion, bere sekretua jakiteak niri egin zidan minaren tamainakoa, gutxienez.

Etxera itzuli nahi det. Jatekoa atera dute, Vuelta ospatzeko. Glutenik gabeko zerbeza bati heldu diot eta trago bakarra emateko gai izan naiz. Paradojas de la vida. Sabela nahasia berriro. 6 orduko bidaia orain. Ezagutzen nautenek ondo baino hobeto dakite neretzat furgonetako bidaiak opari bat direla. Abestu, jan, hitz egin, negar, lo eta barre egin. Gaur gogo gutxi ezertarako. Luzea izango da.

Bidean, atera dira elkarrizketa interesgarriak. Mendi lasterketen booma eta zabarkeria. Ukitzen duen oro kakazten du gizakiak. Taldekideak euren etxeetan utzi ahala iritsi da egiaren ordua. A ver quien tiene huevos de poner las cartas sobre la mesa. Hitz egin degu zerbait, sutu gabe. Elkarren ondoan goaz eserita, parez pare daukagun zeru gorriari begira. Gertu eta inoiz baino urrunago.


                                    

Aneto eta Maldito, Maladetatik

Elgoibar herri “zatarra” da. Aitona zenari bakarrik entzun diot ederra zela. Herriarekiko maitasunak itsutzen zuen. Elgoibar ez da polita, baina nire etxea da, eta Anetotik bueltan, Donostia baino ederragoa iruditu zait. Esnatu eta etxe azpiko harategiko zaratak entzuten ditut ohetik. Fijatuz gero, bezeroak zenbat gramo urdaiazpiko erosi dituen asma dezaket.

Astelehena da. Gaur ez naiz Karakatera igoko, buruko nekea daukat. Bidegorritik trote nazkagarrian joan naiz Maltzagaraino. Astun. Zikin edo ez horren zikin egoten den Deba ibaiari begira. Ezin poza kabituta, orain bai, zangoak eta gogoa leku berean daudelako. Lanera bidean, Anboto eta Udalaitz ikusi ditut gaur. Aneto, Maladeta eta Maldito ahaztu ditut, gure mendi berde eta baserriekin liluratuta.

Asteburu terapeutikoa izan da. Ez dakit ondo edo gaizki eskiatu dudan, ezta kranpoiak zenbat aldiz jantzi ditudan ere. Baina balio izan dit neure burua hobeto eta gehiago ezagutzeko. Onartu, barkatu eta aurrera. Ez dago besterik. Ordu batzuk igarota, ohartu naiz, hilerokoa jaistear zaidala, eta agian, horrek sortu zidala Llauseteko gauean hormona festa. Azken urteetan sarri gertatzen zait. Cuando estoy pre regla, mejor ni tocar. Baina ez da nahikoa arrazoi, inori ezer leporatzeko edo inor epaitzeko.

Lagunari barkamena eskatu diot formengatik. Edukiaz gogoeta egin behar det. Pentsatu zerk mindu ninduen, zergatik eta zertarako. Jendea mitifikatzen dudala konturatzeko, agian. Eta nik neuk bezala, besteek ere argilunak dauzkatela konturatzeko.

Etxean egoteko tenorea orain niretzat. Etxean eta etxekoekin. Mendira korrika joan, eta paseoan, eta laktosa gabeko pastelak egin, eta ama-izebaren dendarako argazkiak atera. Eta lanera joan, nahiz horrek ere, tarteka, sortzen dizkigun barne gatazkak. Eta ingurukoekin haserretzen jarraitu, eta adiskidetu, eta arnoarekin bizitza ospatu.

Asteartean igo naiz Karakatera. Goizetan beti igotzen gara elgoibartar berberak: insersoko mendizaleak eta ni. Inbiria diet insersokoei. Haien adinera iristen naizenean, haiek bezala, egunero Karakatera igotzea da nire ilusioa. Haietako batekin egin det topo gaur ere." Aneton egon naiz!", esan diot (lehenago galdetu izan didalako Anetori buruz inoiz). "Ostia! Han bai, zeruan bezela!", esan dit. Agurtu eta korrika txikian jarraitu det etxerako bidea. "Zeruan bezela egon naiz, bai", pentsatu det. Inoiz baino biziago, eta hilik aldi berean. Aurki berriz eman nahiko nioke vuelta Anetori. Eguzkia aterako da, ziur.

martes, 10 de mayo de 2022

Artikutzako basoetan

 


Artikutza inguratzen duten mendien magaletatik esekitzen diren baso trinko eta sakonetan ezkutatzen dira iraganaren lekuko isilak. Haran estuen bihotzean murgiltzen bagara, egun naturaren altzoan lokarturik dauden historiaren pasarteak irakurri ahal izango ditugu eta errekastoen urek zizelatu dituzten paraje hauek ezagutuz gero, ohartuko gara mendeetan zehar izan duten garrantzia. Garai bateko jarduera desberdinen aztarnak aurkituko ditugu bazter guztietan, baita misterioz betetako inguruak ere. Bizimodu desberdinen eta bertako errekurtso naturalen ustiapen ugarien lekuko izan diren lur hauetan iraganak loak hartu du.

Egun ingurune babestua bada ere, Artikutzako lurrak hainbat bizimoduren lekuko izan dira historian zehar, eta bertako baliabide naturalak modu ugaritan ustiatu izan dira. Europan gertatu ziren aurrerapen teknologikoen ondorioz, burdinolak baztertu egin ziren, erabat ahazteraino. Horiek izan ziren garairik zailenak. Orduko joera sozioekonomikoen babesean, indartu eta areagotu egin ziren egur ikatzaren ekoizpena eta meategien ustiapena —burdina, batik bat—. Horrela, 1898an, bide estuko trenbidea eraiki zuten ustiapen horiek errazteko. 1903tik 1908ra, Artikutzako Oihandar eta Ustiapenerako Konpainiak eratu ziren.

Burdinbidearen bihotza Elamako (Nafarroa) meategi gunea zen, eta hura Errenteriako (Gipuzkoa) iparraldeko geltokiarekin komunikatzera iritsi zen, plano inklinatu eta korapilatsu baten bitartez. Neurririk gabeko ustiapen haien ondorioz, basoak atzera egin zuen berehala, 1919an Donostiako Udalak finka erosi eta lehengoratze lanak hasi arte.

Ibilaldiaren zati honetan, burdinbide horren zati handi bat egingo dugu. Exkaxetik abiatu eta 400 bat metro errepidean zehar egin ostean, ezkerrean Artikutzako auzora jaisten den bidea utzi, eta, metro batzuk aurrerago, pagadi ederrean marrazten den burdinbide zaharraren xenda hartuko dugu. Erroiarriko behatoki naturalaren ingurura helduko gara laster, eta bertatik finka osoaren ikuspegi zabalaz gozatu ahal izango dugu. Pagadia baso mota nagusia izan arren, tarteka beste baso mota desberdinak zeharkatzen jarraituko dugu. Bidegurutzera iristean, bide balizatua utzi eta eskuinaldera joko dugu, egurrezko seinaleak erakusten duen lekutik. 150 bat metro egingo ditugu burdinbide zaharraren plano inklinatuan dagoen geltokiaren aztarnak ikusi ahal izateko.

Hona hemen ATIT Artikutzako Trenaren Ikerketa Taldeak emandako datu gutxi batzuk: trenak izen bat baino gehiago zituen, hala nola KarramarroaDekabillaFrantzesen TrenaArtikutzako Trena eta Xorrolako Trena. Burdinbidearen zabalera 600 milimetrokoa zen, eta trenbidearen luzera, berriz, 28,5 kilometrokoa. Ibilbide osoan lau tren makina izan ziren, bakarra zati bakoitzean, eta, haiekin batera, 61 bagoi. Bidaia bakoitzean, 2 tonako sei bagoi zeramatzaten, 12 tonako gai garraioa aldiro. Egunero, lau bidaia egiten zituen, garairik oparoenean. Honako material hauek garraiatzen zituen: burdina, egur ikatza, kaolina, posteak, tren trabesak, eraikuntzarako egurra... Pertsonak ere garraiatzen zituen. Zati bakoitzeko, trenak hiru langile behar zituen: tren gidaria, sugina eta balaztaria. Guztira, trenean 30 bat langile aritzen ziren, planoetakoak kontuan hartuta.

Bidegurutzera itzuli eta maldan behera abiatuko gara. Laster, gure eskuinean xenda bat ikusiko dugu, eta, bide balizatua utzita, hortik egingo dugu aurrera. Plano inklinatua egin aurretik, idiekin minerala goiko geltokira garraiatzeko erabiltzen zuten bide hori beteko dugu. Plano inklinatua bitan zeharkatu eta maldan behera Oronoz-Zubieta ingurura jaitsiko gara. Puntu horretan, Elamara doan bidea utzi, eta Artikutza auzorantz zuzentzen den pista zabaletik Artikutzako auzorantz joko dugu.

Auzoan sartu aurretik, frontoiaren ondotik doan bidea hartu eta ezkerretik ateratzen den pistatik, Enobietako urtegirako norabidea hartuko dugu. Aurrera jarraitu eta bihurgune nabarmen batera heltzean, langa igaro eta eskuinera joko dugu errekaren ondoan dagoen zubitxora iristeko. Hau pasa eta ezkerrera hartu behar da, errekaren ondotik metro batzuk betez. Bide zaharra Otarango pagadian murgiltzen da sigi-sagan altuera hartuz.

 

Artikutzan ekosistema ezberdinak aurkitu badaitezke ere, pagadiak dira urtegiaren inguruko lurrak estaltzen dituzten komunitate handienak. Hauen azpian eta beraien estaldura dentsoa izaki, lurra biluzik dagoela esan daiteke, orbela eta goroldioa izanik beren biztanlerik ugari eta nabarmenenak. Zenbait onddo ere aurki daitezke ingurune hauetan, baina agian beren tamaina eta hazteko lekuarengatik (pago enborretan) ardagaiak, enbor zaharren apaingarri gisa, ikusgarrienak suertatzen dira. Baina pagadiek mundu oso bat ezkutatzen dute, ekosistema honen oreka mantentzen duten biztanleak ugariak izanik.


 

Enbor luzeko pago gazte askok osaturiko pagadi ikusgarri bezain eder honetan murgildurik, orbelak lurra erabat estaltzen du eta tarteka bidea ikusgaitza da. Pagaditik ateratzean, Goizarindik  Beltzuntzera doan pista batekin egingo dugu topo. Metro gutxi batzuk aurrerago, berriz, ezkerrera hartu eta Urdallueko pagadian barneratzen den beste xenda bat jarraituko dugu. Pagadia zeharkatzen duen bidezidorra segituz, laster sakanaren hondora iritsiko gara. Enborrez eratutako zubitxo bat zeharkatuko dugu beste aldera pasatzeko. Urdallueko burdinola eta baserri-multzo zaharraren aztarnekin aurrez aurre egingo dugu topo. Denboraren poderioz, natura pixkanaka eraikin hauek guztiak estaliz joan da eta egun zail samarra gertatzen da eraikin horien egitura osoa nabarmentzea.

 

Artikutzan lau dira ezagutzen diren burdinola hidraulikoak, Urdallue, Elama, Goizarin eta Artikutzako parajeetan kokatutakoa. Burdinola hidrauliko baten egituran hiru zati dira bereizgarrienak: uharka, arragoa (mineralen kiskaltze-labea) eta lantegia. Azken honek oso egitura konplexua zuen, albo batean gurpil hidraulikoak kokatzen ziren ardatzak mugiarazteko; gurpil hauek gabia eta hauspoa martxan jartzen zituzten. Hauekin batera beste zenbait dependentzia eraikitzen ziren, hala nola langileen bizitokiak, kiskaldutako mineral eta egur-ikatzarentzat biltegiak eta “Olaetxea” edo burdinolaren arrendatariaren bizilekua.


 

Industria metalurgikoarekin guztiz loturik zegoen ikazkintza izan da paisaia eraldatu duen beste jardueretako bat eta horren lekuko pagadietan aurki daitezkeen “txondor-plaza” (txondorrak eraikitzeko plataformak) ugariak. Ekonomia guztia egurraren inguruan oinarrituta zegoenez, jarduera industrial honek eragin nabarmena izan zuen Artikutzako basoetan. Gaur egun, paraje hauek isiltasunean murgildurik daude, eta naturak, galdutako espazioa berreskuratu du.

 

Baserri-multzoa utzi eta sakanaren ezker aldeko mendialdetik doan bide zabala jarraituko dugu. Berehala, Lapurzulo izenez ezaguna den meatze ingurura iritsiko gara eta aurrerago, garai batean Ollagarate errekatik Lizarurdiñetako deposituraino ura garraiatzen zuen ubide bat aurkituko dugu, honek herritik gertu zegoen zentral bat elikatzen baitzuen. Bidea, ubidearen ondotik doa depositura iritsi arte. Segidan Lizarurdiñetatik jaisten den pista segituko dugu eta seinale zuri eta horiak jarraituz urtegia inguratzen duen pistara helduko gara. Hemendik, urtegiaren hormaren ondotik pasatzen den zidorretik herrira jaitsiko gara, egurrezko hesolak erakusten duen norabidean.

 

1919. urtean Donostiako udaletxeak lur hauek erosi eta 1947. eta 1960. urteen artean Enobietako urtegia altxatu zuen (gaur egun hustuta). Zenbait bizileku berritu eta beste batzuk eraiki ziren egun Artikutza herria edo auzoa izenez ezaguna dena sortu arte. Hauekin batera bideak berritu ziren,  batez ere Oiartzundik datorrena. Gaur egun eremu honen mantenurako familia gutxi batzuk baino ez dira bizi. Artikutzako antzinako burdinola izan zenaren inguruan eraiki ziren etxe batzuk: Olajaundi, Ostatu Zarra, Almandoz, Olazar eta Bekoetxe. Beste batzuk, berriz, beranduagokoak dira: San Agustin kapera, zentral elektriko txiki bat, barrakoiak, ikuztegia, zubiak, txaletak eta udaleko aterpea. Urtean behin, San Agustin egunaren inguruan, Orreagatik Artikutzara joaten ziren nagusiak, bertakoei errentak kobratzeko. Gaur egun, berriz, abuztuaren 28an, San Agustin egunean hain zuzen ere, Artikutzan jai giroa nagusitzen da. Egun horretan ateak zabaltzen dira nahi duenak bertara joateko, baimenik eskatu gabe. Urte osoko isiltasuna apurtzen da eta festa giroa nagusitzen da.

Auzoko etxe eta parajeak bisitatu ostean, porlanezko bide malkartsutik aterpetxea dagoen lekuraino igoko gara. Ataka metalikoa gainditu eta, urtegia inguratzen duen pista utziko dugu gure ezkerrean geratzen den bidea hartuz. Xenda estuak, Legarzurietara eramango gaitu, haritz amerikarrez osatutako birpopulaketa bat zeharkatuz. Altuera irabazten dugun heinean, Elizmendiko parajeetan, ekosistema aldaketa nabarmenaz ohartuko gara, haritz, gorosti eta hagin ale bikainek osatutako basoak dira nagusi. Bidea leuntzen hasi orduko, pagadiaren presentzia berriro nagusituko da eta ibilaldiaren bukaeraraino lagun izango dugu.

Bide erosoak, Erroiarriko ur jauziaren gainaldera eramango gaitu. Exkaxpeko errekara iristean, isiltasuna nagusi da goroldioz jantzitako pago zaharren erreinuan. Igoera piko batean gora eginda, egurrezko panel informatibo baten ondora iritsiko gara. Handik, pagadian zabaltzen den bide zabalari jarraituz, auzora jaisten den errepidera aterako gara, informazio panela eta egurrezko seinaleak dauden lekura. Exkaxeko atezaindegia gertu.

 Klikatu hemen ARGAZKIAK ikusteko

http://askemikel.blogspot.com/2021/04/artikutzako-basoetan.html




Powered by Wikiloc

miércoles, 4 de mayo de 2022

Ferrata Miraveche-Silanes. Burgos.

 

Construida en Silanes (2021), un rincón escondido burgalés y la primera ferrata de La Bureba. Con calificación de K3 en dificultad, tiene más bien un K3 plus por el inicio intenso y pasos donde hay que tirar de brazos. No es una ferrata de iniciación. Recientemente se ha realizado un trayecto de K4 alternativo.

Aparcamos en la entrada del pueblo en un parking habilitado y avanzamos unos 300 metros hacia las rocas que despuntan al fondo, llegando al bello entorno rocoso en el desfiladero de la Canaleja por donde discurre un arroyo.


Entrada y salida al pueblo. Hay unos pocos aparcamientos junto a la ferrata, pero desde el parking la aproximación es cercana.


Nos ponemos en faena. Ascendemos por una escalerita y ya cogemos las grapas que se elevan sobre el arroyo y rápidamente con altura e intensidad, porque no dan respiro los primeras pasos donde se combinan los pies para avanzar en unas minigrapas.


Al tener el río debajo da más sensación aérea y frescura a la vez, el sonido del agua nos acompaña aunque nuestros brazos nos exigen estar atentos a la fuerza más que al paisaje. 


Para salir del arroyo lo cruzamos con un pequeño puente mono que nos sirve de alivio tras un inicio atrevido.


El entorno se pone muy interesante lleno de roca a nuestra alrededor.


Salimos y ascendemos flanqueando la roca hacia una cueva muy apetecible por otro puente mono y que nos crea curiosidad porque está oscura sin ver muy bien dónde nos estamos metiendo.


Entramos entre las rocas horadadas por la acción del agua.


Detalle de la cueva equipada.


Hacemos una pared en ascenso intensa donde no nos da respiro hasta ascender a la parte trasera del desfiladero. Ahí ya podemos hacer un descanso y comentar el fabuloso recorrido que nos han preparado.


Continuamos por una plancha de roca cómoda y estética hasta ascender a la parte alta de la ferrata. 


La ferrata aprovecha la riqueza del macizo y nos aporta diferentes trayectos. 

Al ascender a la parte de arriba ya vemos el pueblo y un escape que nos indica la dirección si decidimos finalizar. Vamos bajando hacia la pasarela de madera con cuidado porque la tierra nos puede hacer resbalar y es una zona vertical, bien asegurados por el cable de vida y ayudados por unas cadenas.



El desfiladero unido por el puente es una bonita zona.


Destrepamos disfrutando del entorno. 


Tras la pasarela y sin dificultad volvemos a ascender por una pared que nos deja justo encima del péndulo tan esperado como expuesto. Hay que bajar a él por una brecha aérea. 


Descansando sobre una repisa y una grapa, acercamos con un alambre el péndulo para recoger la cadena. Nos sujetamos con una vaga a la cadena y el disipador al cable de vida. Y ahí ya impulsarnos hasta otras dos grapas, una para los pies y otra las manos. Una vez pasado este vibrante paso sólo queda descender por zona empinada y otra vez unas minigrapas.


Salida del péndulo en ambiente aéreo.


Ferrateros que han pasado el aéreo péndulo y bajando por la brecha alcanzando las grapas de la pared.

Ayudados por una cuerda descendemos a través de una cueva hasta el puente de la Canaleja donde está la pasarela de madera sobre nosotros y que hemos pasado anteriormente. 


Bonito entorno con un puentecito y merendero junto al arroyo. Se baja en unos minutos al pueblo. Se une el inicio y el final por un senderito.


Fotogénico puente en el desfiladero.


Detalle de las grapas que ascienden por la roca.

Bonito telón de fondo de la ferrata con los montes de la Verdina, montes Obarenes, paisaje que envuelve el pueblo de Silanes.

Esquema de la ferrata de Miraveche Silanes.

Aproximación 300 m desde la entrada del pueblo en el parking. 1,15 h tiempo de recorrido. 3 puentes. 2 escapes. Cara suroeste. Regreso: 300 m hasta el coche

https://es.wikiloc.com/rutas-via-ferrata/via-ferrata-miraveche-silanes-68487396