El Pico Murcia está situado en la Cordillera Cantábrica,
concretamente,en el Macizo de Fuentes
Carrionas. Administrativamente convergen en él las provincias
castellanoleonesas de Palencia y León. Con sus 2.351 m. de altitud y su esbelta
silueta es una de las montañas más atractivas y visitadas de la Montaña
Palentina.
Su ascensión no reviste apenas dificultades, solo las propias del desnivel
a superar y la distancia. En la estación invernal las dificultades aumentan
considerablemente, ya que sus laderas pueden estar cubiertas de hielo,
convirtiéndola en una montaña peligrosa, sin los conocimientos y la técnica
necesaria para este tipo de ascensiones.
La ruta más habitual parte del pueblo palentino de Cardaño de Arriba.
Aprovechando nuestra estancia por la zona, nos hemos desplazado hasta su
pequeño caserío, para realizar una estupenda excursión que ha tenido como
premio la coronación de este precioso monte.
En el extremo
septentrional de “ nuestra “ tierra navarra, allá donde los territorios
baztaneses y bajonavarros se unen en las inmediaciones de Sumutsuko Benta ( 166
m ), se encuentra uno de los parajes naturales más “ salvajes “ y desconocidos
del Valle de Baztán. El pequeño y encajonado Valle de Aritzakun se
encuentra “ cerrado “ bajo las abruptas laderas del macizo de Gorramendi,
conjunto de cumbres que lo cierra por el Este. Sobre su vertiente occidental
asoma el discreto y alargado cordal en el que destacan las cimas de Antsestegi
( 806 m ) y Lizarzu ( 793 m ) además de otras más discretas cotas. Por el Sur,
el collado de Itzulegi ( 705 m ) se convierte en uno de los principales puntos
de acceso a este intrincado paraje, además de cerrarlo por dicha vertiente.
El Valle de Aritzakun
se abre en dirección Sur a Norte para poco a poco tomar dirección de Oeste a
Este, quedando encerrado en este último tramo bajo las abruptas laderas de las
bellas y espectaculares Peñas de Itsusi/Itxusi, Reserva Natural en la que cabe
mencionar la presencia de una importante colonia de buitre leonado. Por el Sur,
la impresionante mole piramidal de Alkaxuri o Irubelakaskoa ( 965 m ) se alza
encerrando bajo su vertiente septentrional la Reserva Natural que lleva su
nombre y en la que destaca una aliseda singular.
Un importante número de
regatas fluyen por las laderas que “ cierran “ este encajonado vallecito, dando
lugar todas unidas a la regata que toma o da nombre a este valle, Aritzakungo
erreka, la cual tras unirse a Urritzateko erreka en las inmediaciones del
paraje de Urbakura, en cuyos alrededores destaca el caserío Sumutsuko Benta (
166 m ), desaguan unidas en el río La Nive, en las inmediaciones de
Bidarray/Bidarrai ( 74 m ).
Monumentos megalíticos,
minas de oro “ supuestamente “ de la época romana, minas de cobre ( siglos XVII
y XVIII ), el Camino de Napoleón, utilizado por ejércitos, una base americana,
Aritzakun y su entorno cuenta con un pasado histórico verdaderamente
interesante. Hasta un pasado reciente, Aritzakun contaba con frontón, calera,
lavadero y una escuela a la que acudían los numerosos niños que habitaban en
los caseríos del entorno, a día de hoy prácticamente deshabitados y
abandonados.
Este ajetreado pasado
contrasta con el sosiego, la calma y silencio que gracias a suaislamiento
geográfico, actualmente reinan en este recóndito paraje del Valle de Baztán.
Comienza la primavera y comienza con una gran nevada cerca de casa, así que para celebrarlo me voy hasta después de currar con el amigo Carlos, hasta Artesiaga para subir hasta la cima del Saioa, una salida rápida y cerquita de casa, habitual en invierno, pero en primavera esta cantidad de nieve no es muy normal. Comenzamos sobre las tres y media de la tarde, bastante viento y ventisca en el puerto, aunque según vamos subiendo por la pista, se calma porque vamos protegidos, al igual que la primera parte de la ultima pala, para ser intenso y desagradable en la zona alta y en la cima. Y la nieve buena en la parte alta, bastantes zonas venteadas, tenemos que buscar la mejor trazada para pasar a pesada y enganchona en la parte de abajo. Pero el objetivo lo cumplimos disfrutar, de la nieve, el bosque, el silencio, el viento, en definitiva de la montaña.
La Sierra de Lokiz está situada en la zona centro-occidental de la Comunidad Foral de Navarra constituyendo uno de los flancos del valle de Amezkoa. De forma alargada, está formada por un macizo Kárstico que posee numerosas oquedades en el terreno así como unos cortados de vértigo con caídas de cientos de metros.
La diversidad de vegetación que podemos encontrar, si paseamos por este fabuloso lugar, viene marcada por ser frontera natural entre el clima atlántico y el clima mediterráneo. Es por ello que no es raro encontrarnos con hayas, robles así como con encinas, sabinas y coscojas.
Quedamos en el pueblo de Ganuza, Fran y Arturo nos han preparado un bonito recorrido por la Sierra de Lokiz, pasando junto a la base de sus paredes y visitando el Ojo de San Prudencio, subiendo a la parte de arriba por el Viejo Puerto de Ganuza, recorriendo el barranco de Zologorri, para bajar por el Nuevo puerto de nuevo a Ganuza.
Partimos del pueblo de Ganuza por la calle principal para tomar la pista que ascendiendo suavemente, y poco a poco se va encajonado en el barranco Zologorri, pasando a ser sendero y subiendo en busca de los farallones rocosos, poco antes de llegar a la pared, abandonamos este sendero y nos dirigimos hacia la derecha, con unos primeros metros en ascenso vertical, hasta encontramos con una senda que recorre la base de la pared rocosa. Continuamos por esta senda durante un rato, hasta llegar a la altura del Ojo de San Prudencio, donde una vez sobrepasado veremos como va subiendo a la pared un pequeño camino, con una pequeña trepada, con pasos de II, mucha precaución si esta mojado. Ascendemos unos veinte metros para llegar a la entrada del Ojo. Entramos en la cueva ayudados por la luz de nuestros móviles, y unos agachado o agatas la recorremos hasta llegar al Ojo en medio de la pared, donde disfrutamos de unas preciosas vistas de Tierra Estella y toda su llanada.
Volvemos sobre nuestros pasos para destrepar y volver a la senda de la base de la pared por la cual seguimos pasando por la cueva del reloj y continuando hasta el Puerto Viejo de Ganuza, por el que subimos hasta la meseta superior, la cual recorremos por senderos bastante cerrado por la vegetación, hasta llegar al barranco de Zologorri, por el que seguimos hasta el Nuevo Puerto de Ganuza, por el que bajamos y nos encontramos con la senda de subida, y por la que bajamos de nuevo a Ganuza.
Goizueta herritik abiatuz, Mandoegiko zirkuaren magaletan ibilbide desberdinak burutu daitezke. Itzuli zirkular honetan tontorrera iparraldetik igo eta gero, Errekalkoko bide klasikoa hautatu dugu abiapuntura itzultzeko. Asemegi eta Alkasoaldeako estazio megalitikoak bisitatzeko parada izan dugu, Goizuetako herritarren arbasoek utzitako megalito multzo eder eta interesgarria.
Goizuetako enparantzan utzi dugu kotxea, udaletxea eta elizaren ondoan. Ikuzleku berrituaren ondotik pasa eta berehala, zubi ederra zeharkatu dugu Urumea ibaia gainditzeko. Ezker aldera biratu eta porlanezko pistatik aurrera egin dugu supermerkatua ezkerrera utziz. Metro batzuk igotzen hasi eta pistak bira handia ematen duen lekuan, hau utzi eta eskuin aldetik ateratzen den beste pistatik metro batzuk egin dugu. Berehala berriro eskuinerantz jo eta errekaren ondotik hedatzen den lurrezko bidetik igotzen hasi gara alanbrezko hesiaren paraleloan. Metro gutxi bete eta bidea utzi, egurrezko ataka gainditu eta goian ikusi dugun baserrira igo gara belardian zehar. Ibilaldiaren lehen zati hau nahasi samarra gertatzen da eta erne ibili beharra dago.
Goizuetako etxeak gure mendean, lurrezko pista zabal eta erosoa hartu eta erraza suertatu zaigu metroak irabaztea. Soilgune batera heltzean, jaitsierako ibilbidea ikusteko aukera izan dugu. Aldapa pikoa igo eta bide nabarmenak kaseta baten ondora eraman gaitu. Biosoroko lepora igo, pista amaitu eta aldats belartsuari aurre egin diogu. Atzean Mandoegi ikusi dugu. Belarretan marrazten den bidezidor nabarmenetik Ahuntz Bizkarrera gerturatu gara. Gandorretik aurrera egitea ezinezkoa gertatu zaigu eta ipar partetik zabaltzen den magaletik saihestu dugu. Xenda kontu handiz jarrai behar izan dugu, txilarrak dena inbaditzen du eta. Gandorrera itzuli eta ez dugu xenda utzi gailurrera iritsi arte. Igoeraren zatirik ederrena. Haizeak gogor astintzen du eta mendiaren beste isurialdean bilatu behar izan dugu babesa. Talai bikain honetatik dagoen ikuspegi paregabeaz gozatu ostean, gandorrari eutsi eta Abadekurutzekin konpartitzen duen lepora jaitsi gara. Azken pendiza gainditu eta geldialditxo bat egin dugu tontorrean gara. Gertu 1779an Tomas Arrillaga presbitero leitzarra hil zutenaren oroimenez jarritako gurutzea. Leitzar honen hilketaren inguruan bertsio desberdinak zabaldu ziren: pilota apustuak, karta jokoak, Aranako neska gazte bat haurdun utzi… auskalo!
Tontorra eta istorio hauek atzean laga eta bide-seinale zurigorriek erakusten diguten norabidean Errekarteko lepora jaitsi gara. Pista utzi eta Leunetaren magala zeharkatzen duen xenda nabarmenetik Errekalkoko lepora iritsi gara, 20 mairubaratz baino gehiagoz osatutako ingurune megalitikora. Hauetako batzuk nahikoa osaturik daude eta erraz nabarmentzen dira bidearen alboan. Aranora eta Arriurdiñetara doazen bideak ezkerrera utzi eta Goizueta aldera zuzentzen den pista zabaletik egin dugu aurrera. Denbora gutxi behar izan dugu profanatuta egon arren, ondo kontserbaturik dagoen Añonako trikuharriaren ondora heltzeko.
Inguru honetan estazio megalitiko asko daude eta Goizuetako udalak bi ibilbide prestatu ditu herrian aurkitu diren estazio megalitiko batzuk ezagutarazteko, duela 5.000 urte inguru bertan gizakia bizi zela erakusten digute aztarna horiek bertatik bertara ikusi ahal izateko. Aitasemegiko ibilbidean 33 monumentu megalitiko bisita daitezke eta Alkasoaldeakoan, aldiz, 55. Ingurune aberatsa, beraz. Nahiz eta trikuharri eta tumulu gutxi batzuk izan, Goizuetako lurralde hauetan ugariagoak dira mairubaratzak. Etorri garen bidetik jarraituz, gune megalitiko hauek bisitatzeko aukera izan dugu. Asfaltatuko bidera iristean, ezker aldetik atera eta gertu ikusi dugu herria. Kanposantuaren ondotik pasa eta berehala iritsi gara zubira. Herrian sartzean, XVI-XVIII. mendeen arteko eraikuntza bikain batzuk ikusi ditugu, garai hartako burdinolek herriari ekarritako garapen ekonomikoaren ondorio. Horien ondoan, gotiko errenazentista erako Santa Maria eliza herriaren erdia aldean.
Bagorritik abiatu eta GR-10aren bide-seinale
zurigorriak jarraituz aldapan gora jarri gara. Hasieran asfaltotik, baina
berehala hau utzi eta mendiko pista zabaletik basoan eta belazeetan zehar
gorantz egin dugu. Errepidera igotzean, GR 10 berriaren seinaleak ezkerrera
utzi eta eskuinetik, GR 10 zaharra igotzen zen lurrezko pistatik aurrera egin
dugu. Berehala errepidera atera eta bertatik bete dugu bidearen hurrengo zatia.
Bihurgune batetik ateratzean, gora begiratu eta han ikusi dugu kapera. Ezker
aldetik ateratzen den malda pikoari ekin diogu Oilarandoiko kaperaren ondora
iritsi arte.
Talaia zoragarri honetatik dagoen ikuspegi
zabala zoragarria da: Adartza, Iparla, Jara, Auza... mendiak gertu eta
urrutiago Orhi, Iratiko mendiak eta hauen atzean Pirinioetako mendi garaiak.
Beherantz begiratuz gero, Donibane Garaziko ibarra bere osotasunean eta
Baigorri eta Irulegiko lurrak gertu.
Kapera polit honetan hamaiketakoa egin eta
argazki gutxi batzuk atera eta gero, Ahartza leporantz jaisten hasi gara
belardian zehar. Lepora iristean, ezker aldetik datorren GR 10 berriaren markak
bilatu ditugu. Bide balizatua mendiaren magalean marrazten da eta erraz jaitsi
gara errepideraino. Puntu honetan, igotzeko erabili dugun bidea jarraitu dugu
herriguneraino jaisteko. Herriari itzuli txiki bat eman diogu eta besteak
beste, bertako Doneztebe eliza, Etxauzko gaztelua eta zubi erromatarra ikusteko
parada izan dugu.
Sakonaundi kanalari eskainitako triologian iradoki dudan moduan, helburu nagusia Iralarrainardearen itzalpean erdi ahaztua dagoen kanal hau aditzera ematea da, kanalak dituen aukera interesgarrietako batzuk azalduz.
Hirugarren eta azken kronikarako “Couloir” irteera aukeratu dut. Duela urte batzuk Iralarrainardea eta Sakonaundiren arteko kanala eskalatu ondoren eskalatu genuen. Eguraldi kaskarra izan arren, bi hormen artean mehartua doan irteeraren edertasunak txunditu ninduen. Irauleko orratzaren kanalaren eta “Eskirol” irteeraren arteko nahasketa bat dela esan daiteke, lehenengoa baino luzeago, bigarrena baino mehartuago.
"Couloir"-era hurbiltzen.
Baina ederra izan arren, Aizkorriko Gurutzera hurbiltzen diren mendizaleen jomugatik kanpoko irteera da, beharbada ezkutuan gelditzen delako, beharbada gailur batean ez delako amaitzen.
"Couloir" irteeraren lehen metroetan.
Irteera honi nolabaiteko originaltasuna emateko asmoz, Sakonaundi azpi-azpitikg igotzen hastea adostu genuen, hau da, basoan osatzen duen ibar edo sakan txikiaren hasieratik hain zuzen ere.
IBILBIDEA
Ibilbidea Zegamako Hiruetxeta auzoko Buenabista baserrian hasi genuen. Iralarrain gurutzeko zelaigunera doan ohiko bidea jarraitu eta, zelaigunera iritsi baino lehen, Sakonaundiren azpian mendiak egiten duen sakan edo ibarrean gora zuzen hasi ginen Sakonaundira iritsiz.
Behin Sakonaundin, kanalaren gainean dagoen hormaren oinera arte zuzen-zuzen igo ginen. “Couloir” irteeraren sarrera “ezkutua” hormaren oinetik ezkerrera diagonalean hasten da.
“Couloir” irteerak galtzeko arriskurik ez dauka bi hormen artean mehartua doalako. Elurra gogor-gogorra eta 60 gradu inguruko hiru irtengune motz topatu genituen, 55 gradu inguruan mantentzen den kanal mehartu tenteari ukitu alpinoa emanez.
“Couloir”-en irteeratik Aizkorriko Gurutzera zuzendu ginen, azken metroak honen ipar horma zeharkatuz eginez.
Jaitsiera, Aitxuri mendia inguratu ondoren, Sakonaundiren ohiko bidetik egin genuen.
Sakonaundin behera, mendiaren handitasunean puntu bat besterik ez gara...Argazkiaren eskuinean "Couloir" irteera ikusi daiteke.
"Couloir" irteeraren krokisa zehatzago, puntu gorriz ezkutuan gelditzen den zatia.
IBILBIDEAREN DATU BATZUK
- Luzera: 7,5 kilometro inguru. - Punturik baxuena: Buenabista baserria, 575 metro inguru. - Punturik altuena: Aizkorriko Gurutzea, 1.528 metro. - Metatutako desnibel positiboa: 970 metro inguru. - Igotako mendiak: 1. - Ura: Zegaman hartu daiteke. - Zailtasuna: PD. - Eramandako materiala: Kaskoa, kranpoiak eta bi piolet. - Ibilbidea egiteko pasatako denbora: Oso poliki joanda eta atsedenak hartzeko denbora kontutan hartuta, lau ordu eta erdi.