Pyrenaica Blog: San Juan Xar Arantzatik

San Juan Xar Igantziko udalerrian dago, Igantzi eta Arantza herriak lotzen dituen SL-NA 1 bide balizatuaren erdialdean. Arantza herritik abiatu, eta, Erreserba Naturalean dauden ermita eta ur sendagarriak omen dituen iturriaz gain, paraje hauetan dagoen Xarma arrunta (Carpinus betelus) zuhaitz berezia ikusi ahal izango dugu.

Arantzako sarreran dagoen aparkalekutik abiatu eta, herriko sarreratik gertu dagoen Apezenea etxearen ondotik ateratzen den galtzadan barrena abiatuko gara. Ibilbide osoa SL-NA 1aren margo zuri eta berdez balizaturik dago. Galtzada desberdinak, Arantzako Aientsa, Bordalarrea, Eguzkialde eta Azkilarrea auzoetako baserriak herrigunearekin lotzeko eraiki ziren. Galtzada baserriaren ondorik pasa, eta, oso ondo kontserbatzen den galtzadan barrena, Arratoko errekaren ertzeraino jaitsiko gara.

Zubia igaro eta gero, errekaren paraleloan zabaltzen den zementuzko pista zabaletik aurrera egingo dugu. Ola eta Igeriketa baserrik ondotik pasa, eta, presa bat eskuinean laga eta gero, erraz beteko dugu Aranibar jauregiaren ondorainoko bidea. XV. mendean harlanduz eraikitako jauregi hau, Arantzako eraikin zaharrenetarikoa da. Puntu honetan, zementuzko pista utzi, eta, ezkerretik ateratzen xendan barrena abiatuko gara.

Bidea harriz altxatutako hormaren ondotik marrazten da, eta, beratik kilometro erdi eskas ibili eta gero, San Juan Xarreko sarrera ixten duen atearen ondora ailegatuko gara. 1987an, San Juan Xar natura erreserba izendatu zuten. Horrela, inguru honetako natura balio nagusia babestu nahi izan zuten: basoa. Nahiz eta zuhaitz espezie asko dituen (lizarrak, hurritzak, haritzak...) nabarmenena Xarma arrunta (Carpinus betulus) da. Izan ere, espezie hori oso urria da Iberiar penintsulan, eta hementxe dago penintsula osoko xarma arruntaren baso bakarra. Zuhaitz honek eta bertan ikus daitezkeen beste guztiek, habitat berezia osatzen dute baselizaren inguruan.

Itxuraldaketa handia izan zuen baselizak XX. mendearen erdialdean. Lehenik iturriak, eskailerak eta Arantzarako bide ondoko harkaitzean Saindua hartzen zuen zulotxoak osatzen zuten baseliza. Gaur egun, 1940 inguruan egindako aldaketei esker, jende kopuru ederra biltzeko gai den leizea dago, orduan paratutako San Juanen harrizko irudi handia eta errepidetik zuzenean kobazulora etortzeko bidea. Bestetik, urte guzian zehar ikusiko ditugu beheko hiru iturrien inguruan zabaldutako oihalak, baselizak izaten dituen etengabeko bisiten lekuko. Izan ere, aspaldiko denboretatik heldu zaigu San Juan Xarreko urek zenbait gaixotasun –larrua azalekoa, besteak beste- sendatzeko duten ahalmenaren fedea. Hiru iturrietatik bustitako oihalez norbera igurtzi eta bertan hedatuz sendatzen omen du San Juan Xarrek.

Igantzira doan bide balizatuari bizkarra eman eta etorritako bidetik atzera egingo dugu. Erreserba naturala utzi, Aranibar jauregiaren ondotik pasa eta aurrerago ikusiko dugun bidegurutzeraino joango gara. Bide-seinaleek erakusten diguten norabidea hartu, eta, Arratako erreka zubi zahar batetik igaro ondoren, igotzen hasiko gara. Errepidera atera aurretik, galtzada zahar baten arrastoen gainetik altuera erraz irabaziko dugu. Azken kilometro erdia Arantzaraino doan errepidetik beteko dugu.

Auzoak herrigunearekin lotzen dituen galtzada zaharrez gain, Arantzan ezagutzea merezi duten beste zenbait eraikin zibil eta erlijioso daude: XVI. mende hasierako eraikin ederra den Apezenea, XVIII. mendean egin zen Herriko Etxea, 1567. urtera arte, Baionako elizbarrutiaren mende zegoen Jasokundeko Andra Mariaren eliza eta antzinako ikuztegiak esate baterako.